Samenvatting

• Beschrijving klachten: Kanker is een verzamelnaam voor kwaadaardige aandoeningen waarbij cellen ongecontroleerd groeien, omliggend weefsel kunnen binnendringen en soms uitzaaien. Klachten verschillen per kankersoort, locatie en stadium.
• Ontstaanswijze: Kanker ontstaat door veranderingen in cellen en DNA. Risicofactoren kunnen zijn: leeftijd, erfelijke aanleg, roken, alcohol, overgewicht, UV-straling, infecties, beroepsmatige blootstelling, chronische ontsteking en toeval.
• Symptomen: Mogelijke alarmsignalen zijn onverklaard gewichtsverlies, aanhoudende vermoeidheid, knobbels, bloedverlies, veranderde stoelgang of plasgedrag, slikklachten, aanhoudende hoest, veranderende moedervlekken, pijn, nachtzweten of koorts.
• Diagnose: Diagnose gebeurt via klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek, beeldvorming, scopie, weefselonderzoek via biopsie en soms genetisch of moleculair onderzoek.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling kan bestaan uit operatie, bestraling, chemotherapie, immunotherapie, doelgerichte therapie, hormoontherapie, stamceltransplantatie, palliatieve zorg, oncologische revalidatie, fysiotherapie, voeding, psychologische ondersteuning en nazorg.

Wil je stoppen met roken?

Bekijk het gratis webinar van Ik Stop Wel. Marcel Borst laat zien hoe zijn aanpak werkt, met duidelijke uitleg, praktische stappen en goede begeleiding om in één keer te stoppen met roken. Gericht op gewoonte, rookgedrag en terugvalpreventie · Gratis webinar · Online te volgen vanuit huis

Gebruik je antidepressiva of antipsychotica? Neem dan vooraf contact op met je arts, POH of apotheek.

Bekijk gratis webinarBekijk online programma

Beschrijving klachten

Kanker is een verzamelnaam voor veel verschillende aandoeningen waarbij lichaamscellen ongecontroleerd delen. Een kwaadaardige tumor kan omliggend weefsel binnendringen en kan zich soms verspreiden naar andere plekken in het lichaam. Dit verspreiden heet uitzaaien of metastaseren.

Niet elke tumor is kanker. Een goedaardige tumor groeit meestal niet door in omliggend weefsel en zaait niet uit. Een kwaadaardige tumor kan dat wel. Daarnaast bestaan er vormen van kanker die niet als duidelijke vaste tumor beginnen, zoals leukemie en sommige lymfomen.

Kanker kan in vrijwel elk orgaan of weefsel ontstaan. Voorbeelden zijn borstkanker, prostaatkanker, longkanker, darmkanker, huidkanker, bloedkanker, lymfeklierkanker, hersentumoren, alvleesklierkanker, maagkanker, slokdarmkanker, baarmoederhalskanker en blaaskanker.

De klachten verschillen sterk per kankersoort, locatie en stadium. Soms geeft kanker in het begin weinig of geen klachten. In andere gevallen zijn er signalen zoals een knobbeltje, bloedverlies, onverklaard gewichtsverlies, aanhoudende pijn, veranderde stoelgang, hoesten, heesheid, slikklachten, vermoeidheid of huidveranderingen.

Een klacht betekent niet automatisch kanker. Veel klachten hebben een onschuldige oorzaak. Toch is het belangrijk om alarmsignalen serieus te nemen en bij twijfel contact op te nemen met de huisarts.

Veelvoorkomende vormen van kanker

Er bestaan veel verschillende soorten kanker. De behandeling en prognose hangen af van soort, locatie, stadium, lichamelijke conditie en persoonlijke situatie.

• Borstkanker: Ontstaat meestal in melkklieren of melkgangen. Kan uitzaaien naar lymfeklieren, botten, longen, lever of hersenen.
• Prostaatkanker: Ontstaat in de prostaat. Sommige vormen groeien langzaam, andere agressiever. Uitzaaiingen komen relatief vaak in botten voor.
• Longkanker: Vaak gerelateerd aan roken, maar kan ook bij niet-rokers ontstaan. Klachten kunnen hoest, bloed ophoesten, benauwdheid of gewichtsverlies zijn.
• Darmkanker: Ontstaat in dikke darm of endeldarm. Signalen kunnen bloed bij ontlasting, veranderde stoelgang, buikpijn of bloedarmoede zijn.
• Huidkanker: Bijvoorbeeld basaalcelcarcinoom, plaveiselcelcarcinoom of melanoom. Let op nieuwe of veranderende plekjes en moedervlekken.
• Bloed- en lymfeklierkanker: Bijvoorbeeld leukemie, lymfoom of multipel myeloom. Klachten kunnen vermoeidheid, infecties, nachtzweten, koorts, blauwe plekken of lymfeklierzwelling zijn.
• Hersentumor: Kan hoofdpijn, epileptische aanvallen, uitvalsverschijnselen, gedragsverandering, zichtproblemen of evenwichtsproblemen geven.
• Gynaecologische kanker: Bijvoorbeeld baarmoederhals-, baarmoeder-, eierstok- of vulvakanker. Abnormaal bloedverlies of buikklachten vraagt beoordeling.
• Urologische kanker: Bijvoorbeeld blaas-, nier-, prostaat- of teelbalkanker. Let op bloed in urine, pijn, zwelling of plasverandering.

Voor diagnose en behandeling is altijd specialistische beoordeling nodig. Deze pagina geeft algemene uitleg en vervangt geen informatie over een specifieke kankersoort.

Goedaardig, kwaadaardig en uitzaaiingen

• Goedaardige tumor: Kan groeien en klachten geven door druk, maar groeit meestal niet agressief door omliggend weefsel en zaait niet uit.
• Kwaadaardige tumor: Kan omliggend weefsel binnendringen, schade veroorzaken en zich verspreiden.
• Uitzaaiing: Kankercellen verspreiden zich via bloed of lymfe naar andere plekken, zoals lymfeklieren, botten, lever, longen of hersenen.
• Stadium: Beschrijft hoe uitgebreid de kanker is en is belangrijk voor behandelkeuzes.
• Graad: Beschrijft hoe afwijkend de kankercellen eruitzien en hoe agressief ze mogelijk groeien.
• Moleculaire kenmerken: Genetische of eiwitkenmerken van tumorcellen kunnen bepalen welke gerichte behandeling mogelijk is.

Wanneer moet je opletten?

Veel klachten hebben een onschuldige oorzaak. Toch zijn er signalen waarbij het verstandig is om contact op te nemen met de huisarts, zeker wanneer klachten aanhouden, toenemen of niet goed verklaarbaar zijn.

Neem contact op met de huisarts bij

• Een knobbeltje, zwelling of verdikking die niet verdwijnt of groeit.
• Onverklaard gewichtsverlies.
• Aanhoudende vermoeidheid die niet past bij belasting of slaap.
• Bloed bij ontlasting, urine, slijm, ophoesten of abnormaal vaginaal bloedverlies.
• Veranderde stoelgang of plasgedrag dat langer aanhoudt.
• Nieuwe of veranderende moedervlek, wondje of huidplek die niet geneest.
• Aanhoudende hoest, heesheid of bloed ophoesten.
• Slikklachten, aanhoudende misselijkheid, vol gevoel of onbegrepen buikklachten.
• Aanhoudende of nachtelijke pijn zonder duidelijke oorzaak.
• Koorts, nachtzweten of terugkerende infecties zonder duidelijke verklaring.
• Nieuwe neurologische klachten, epileptische aanval, hoofdpijn met uitval of verandering in gedrag.
• Bekende kanker met nieuwe of duidelijke toename van klachten.

Bel 112 bij acute ernstige benauwdheid, pijn op de borst, bewustzijnsverlies, acute uitvalsverschijnselen, ernstige bloeding, ernstige allergische reactie, plots verlamming, acute verwardheid of andere acute alarmsignalen.

Ontstaanswijze

Kanker ontstaat wanneer cellen veranderingen krijgen waardoor ze zich ongecontroleerd gaan delen, minder goed afsterven en soms omliggende weefsels binnendringen.

• DNA-veranderingen: Fouten in het erfelijk materiaal van cellen kunnen groei en remming van celdeling verstoren.
• Leeftijd: De kans op kanker neemt toe met de leeftijd, omdat cellen langer de tijd hebben om beschadigingen op te lopen.
• Erfelijke aanleg: Sommige mensen hebben een verhoogd risico door erfelijke factoren, zoals BRCA-mutaties of Lynch-syndroom.
• Roken: Roken verhoogt het risico op meerdere kankersoorten, waaronder long-, blaas-, mond-, keel-, slokdarm- en alvleesklierkanker.
• Alcohol: Alcoholgebruik verhoogt het risico op verschillende kankersoorten, vooral bij regelmatig of hoog gebruik.
• UV-straling: Zon en zonnebank verhogen het risico op huidkanker, waaronder melanoom.
• Overgewicht en weinig beweging: Kunnen het risico op bepaalde kankersoorten verhogen.
• Voeding: Veel bewerkt vlees, weinig vezels, weinig groente/fruit en een ongunstige energiebalans kunnen bijdragen aan risico.
• Infecties: Sommige virussen of bacteriën kunnen het risico verhogen, zoals HPV, hepatitis B/C of Helicobacter pylori.
• Beroepsmatige blootstelling: Asbest, bepaalde chemicaliën, fijnstof, straling of andere stoffen kunnen kankerverwekkend zijn.
• Chronische ontsteking: Langdurige ontsteking of irritatie kan bijdragen aan schade in weefsels.
• Toeval: Soms ontstaat kanker zonder duidelijke risicofactoren of leefstijloorzaak.

Symptomen

Symptomen van kanker verschillen sterk per kankersoort. De onderstaande klachten betekenen niet automatisch kanker, maar vragen wel aandacht wanneer ze aanhouden, toenemen of onverklaard zijn.

• Knobbeltje of zwelling: Bijvoorbeeld in borst, hals, oksel, lies, teelbal of elders in het lichaam.
• Onverklaard gewichtsverlies: Afvallen zonder dieet, duidelijke reden of veranderde eetgewoonte.
• Aanhoudende vermoeidheid: Ernstige moeheid die niet past bij inspanning of niet verbetert met rust.
• Bloedverlies: Bloed in ontlasting, urine, slijm, braaksel of abnormaal vaginaal bloedverlies.
• Veranderde stoelgang: Langdurige diarree, obstipatie, afwisseling, dunne ontlasting of slijm/bloed bij ontlasting.
• Veranderd plasgedrag: Vaker plassen, moeilijk plassen, pijn, bloed in urine of zwakke straal.
• Huidverandering: Nieuwe moedervlek, veranderende moedervlek, wondje dat niet geneest, schilferende plek of bloeding.
• Aanhoudende hoest of heesheid: Vooral bij bloed ophoesten, roken, benauwdheid of pijn op de borst.
• Slikklachten: Moeite met slikken, eten dat blijft hangen of aanhoudende indigestie.
• Pijn: Aanhoudende, toenemende of nachtelijke pijn zonder duidelijke verklaring.
• Koorts of nachtzweten: Terugkerend of langdurig zonder duidelijke infectie.
• Benauwdheid: Aanhoudende kortademigheid, druk op de borst of verminderde inspanningstolerantie.
• Mond- of keelveranderingen: Witte of rode plekken, zweertjes, slikklachten of zwelling die niet geneest.
• Neurologische klachten: Nieuwe epileptische aanval, hoofdpijn met uitval, gedragsverandering, dubbelzien, krachtsverlies of gevoelsstoornissen.
• Botpijn of breuken: Pijn zonder duidelijk trauma of spontane breuk kan beoordeling vragen.

Diagnose

De diagnose kanker begint meestal bij de huisarts of specialist. De arts bespreekt klachten, duur, risicofactoren, familiegeschiedenis, medicatie en algemeen functioneren. Daarna volgt lichamelijk onderzoek.

Afhankelijk van de klachten kan aanvullend onderzoek nodig zijn, zoals bloedonderzoek, urineonderzoek, ontlastingsonderzoek, uitstrijkje, huidbeoordeling, longfoto, echo, mammografie, CT-scan, MRI-scan, PET-scan of andere beeldvormende diagnostiek.

Bij verdenking op kanker is vaak weefselonderzoek nodig. Dit gebeurt via een biopsie, punctie, operatie of scopie. Een patholoog onderzoekt het weefsel onder de microscoop om te bepalen of er kankercellen aanwezig zijn en om welk type het gaat.

Daarna wordt onderzocht hoe uitgebreid de ziekte is. Dit heet stadiëring. Soms wordt aanvullend genetisch, moleculair of tumorprofielonderzoek gedaan om te bepalen welke behandeling het beste past.

Aandoeningen die erop kunnen lijken

Klachten die bij kanker kunnen passen, kunnen ook ontstaan door infectie, ontsteking, goedaardige zwelling, cyste, hormonale verandering, maag-/darmklachten, huidafwijkingen, stress, bloedarmoede, diabetes, schildklierproblemen, neurologische aandoeningen, beroerte, auto-immuunziekten of medicatiebijwerkingen.

Waarom op deze site?

Kanker heeft invloed op veel meer dan alleen het aangedane orgaan. Mensen kunnen te maken krijgen met vermoeidheid, pijn, conditieverlies, spierverlies, lymfoedeem, littekens, neuropathie, angst, onzekerheid, slaapklachten, werkproblemen en veranderingen in gezin, relatie of dagelijks functioneren.

AdviesBijKlachten.nl bespreekt kanker daarom vanuit herstel, belastbaarheid, leefstijl, bewegen, pijn, vermoeidheid, revalidatie en het vinden van passende ondersteuning. Deze pagina vervangt geen oncologische informatie of specialistische zorg, maar helpt om klachten beter te begrijpen en passende vervolgstappen te kiezen.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van kanker is altijd maatwerk. De keuze hangt af van kankersoort, stadium, tumorkenmerken, leeftijd, conditie, wensen, behandeldoel en mogelijke bijwerkingen. Bespreek behandelkeuzes altijd met het oncologisch team.

• Multidisciplinaire aanpak: Vaak werken huisarts, oncoloog, chirurg, radiotherapeut, verpleegkundig specialist, fysiotherapeut, diëtist, psycholoog, ergotherapeut, maatschappelijk werker en palliatief team samen.
• Operatie: Kan gericht zijn op verwijderen van tumor, lymfeklieren, uitzaaiingen, weefselonderzoek, reconstructie of symptoomverlichting.
• Chemotherapie: Medicatie die snel delende cellen remt of doodt. Kan vóór of na operatie, bij uitzaaiingen of als onderdeel van combinatiebehandeling worden ingezet.
• Bestraling: Radiotherapie gebruikt gerichte straling om kankercellen te beschadigen. Kan curatief, aanvullend of palliatief worden gebruikt.
• Immunotherapie: Behandeling die het immuunsysteem helpt kankercellen beter te herkennen of aan te vallen.
• Doelgerichte therapie: Richt zich op specifieke kenmerken van kankercellen, zoals bepaalde eiwitten of mutaties.
• Hormoontherapie: Wordt gebruikt bij hormoongevoelige kankers, zoals sommige borst- en prostaatkankers.
• Stamceltransplantatie: Kan onderdeel zijn van behandeling bij bepaalde bloed- en lymfekankers.
• Ondersteunende medicatie: Denk aan pijnstilling, medicatie tegen misselijkheid, infectiepreventie, bloedarmoede, botbescherming, maagbescherming of behandeling van bijwerkingen.
• Palliatieve zorg: Richt zich op kwaliteit van leven, symptoomverlichting, ondersteuning en passende keuzes wanneer genezing niet mogelijk is of klachten zwaar zijn.
• Oncologische revalidatie: Kan helpen bij vermoeidheid, conditieverlies, spierkracht, balans, pijn, lymfoedeem, neuropathie, ademhaling, werkhervatting en dagelijks functioneren.
• Fysiotherapie: Actief blijven binnen veilige grenzen kan helpen bij spierkracht, conditie, mobiliteit, balans, pijn, stijfheid en herstel voor, tijdens of na behandeling.
• Diëtetiek: Belangrijk bij gewichtsverlies, ondervoeding, misselijkheid, smaakverandering, slikproblemen, diarree, obstipatie of spierverlies.
• Psychologische ondersteuning: Kan helpen bij angst, somberheid, verwerking, onzekerheid, verlies, vermoeidheid, slaapproblemen en terugkeer naar werk of dagelijks leven.
• Ergotherapie: Kan helpen bij energieverdeling, hulpmiddelen, werkhervatting, dagstructuur, belasting-belastbaarheid en dagelijkse activiteiten.
• Lotgenotencontact: Ervaringen delen kan steun geven. Betrouwbare platforms zoals kanker.nl kunnen hierbij helpen.
• Leefstijl: Rookvrij leven, voldoende bewegen binnen grenzen, goede voeding, slaap, matig alcoholgebruik en stressregulatie ondersteunen algemene gezondheid.
• Nazorg: Regelmatige controles, screenings, late-effectenbeleid, medicatiecontrole, psychosociale ondersteuning en leefstijladvies zijn belangrijk na behandeling.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan alleen passend zijn wanneer het is afgestemd op diagnose, behandeling, bloedwaarden, botmetastasen, vermoeidheid, infectierisico, pijn en belastbaarheid.
• BehandelaarWijzer: Bij kankergerelateerde vermoeidheid, conditieverlies, pijn, lymfoedeem, neuropathie, mobiliteitsproblemen of revalidatie kun je via de BehandelaarWijzer zoeken naar een passende fysiotherapeut.

Bewegen bij kanker

Bewegen kan tijdens en na kankerbehandeling helpen bij conditie, spierkracht, vermoeidheid, stemming en dagelijks functioneren, mits het veilig wordt afgestemd op de medische situatie.

• Start laag: Begin met haalbare activiteit, zoals wandelen, fietsen of lichte krachttraining.
• Let op bij behandeling: Chemotherapie, bestraling, operatie, bloedwaarden, koorts, infectierisico, duizeligheid of misselijkheid kunnen aanpassing vragen.
• Let op bij botmetastasen: Vermijd zware belasting of risicovolle bewegingen zonder specialistisch advies.
• Let op bij lymfoedeem: Bouw kracht rustig op en overleg met een oedeem- of oncologiefysiotherapeut.
• Let op bij neuropathie: Balans, valpreventie en voetcontrole zijn belangrijk.
• Rust is ook behandeling: Bij koorts, infectie, ernstige vermoeidheid, pijn op de borst of benauwdheid is eerst medische beoordeling of rust nodig.

Een oncologiefysiotherapeut kan helpen om veilig te doseren en de juiste trainingsvorm te kiezen.