Samenvatting

• Beschrijving klachten: Diabetes mellitus is een aandoening waarbij de bloedglucose te hoog kan worden. Type 1 ontstaat meestal door een auto-immuunreactie. Type 2 hangt samen met insulineresistentie, erfelijkheid, leeftijd, overgewicht, weinig beweging en leefstijl.
• Ontstaanswijze: Bij type 1 maakt het lichaam geen of bijna geen insuline meer. Bij type 2 reageert het lichaam minder goed op insuline en kan later ook te weinig insuline worden aangemaakt.
• Symptomen: Veelvoorkomende klachten zijn veel plassen, veel dorst, droge mond, vermoeidheid, wazig zien, gewichtsverandering, jeuk, infecties, slecht genezende wondjes en tintelingen of doof gevoel in voeten of handen.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld met bloedonderzoek. Daarnaast zijn controles van bloeddruk, gewicht, voeten, ogen, nieren, cholesterol en hart- en vaatrisico belangrijk.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling bestaat uit leefstijl, voeding, beweging, medicatie, insuline waar nodig, zelfmonitoring, controles, voetverzorging, stoppen met roken en begeleiding door huisarts, POH, diabetesverpleegkundige, diëtist, podotherapeut of fysiotherapeut.

Beschrijving klachten

Diabetes mellitus, ook wel diabetes, suikerziekte, type 1 diabetes of type 2 diabetes genoemd, is een aandoening waarbij de hoeveelheid glucose in het bloed te hoog kan worden.

Glucose is een belangrijke brandstof voor het lichaam. Het hormoon insuline helpt glucose vanuit het bloed naar de lichaamscellen te gaan. Bij diabetes werkt dit systeem onvoldoende. Daardoor blijft er te veel glucose in het bloed aanwezig.

Bij diabetes type 1 maakt het lichaam geen of vrijwel geen insuline meer. Dit komt meestal door een auto-immuunreactie waarbij insulineproducerende cellen in de alvleesklier beschadigd raken. Type 1 ontstaat vaak op jongere leeftijd, maar kan ook bij volwassenen voorkomen.

Bij diabetes type 2 reageert het lichaam minder goed op insuline. Dit heet insulineresistentie. Later kan de alvleesklier ook te weinig insuline gaan maken. Type 2 komt het meest voor en ontwikkelt zich vaak geleidelijk.

Langdurig verhoogde bloedglucose kan schade geven aan bloedvaten, zenuwen, ogen, nieren, hart en voeten. Daarom zijn regelmatige controles, leefstijl, medicatie waar nodig en goede voet-/oogzorg belangrijk.

Diabetes type 1, type 2 en andere vormen

Er zijn verschillende vormen van diabetes. De behandeling hangt af van het type, de ernst en de persoonlijke situatie.

• Diabetes type 1: Auto-immuunziekte waarbij het lichaam geen of bijna geen insuline meer maakt. Insulinebehandeling is noodzakelijk.
• Diabetes type 2: Het lichaam reageert minder goed op insuline en maakt later soms te weinig insuline. Leefstijl en medicatie vormen vaak de basis van behandeling.
• Zwangerschapsdiabetes: Diabetes die tijdens de zwangerschap ontstaat en extra controle vraagt voor moeder en kind.
• LADA: Een langzamer verlopende auto-immuunvorm van diabetes bij volwassenen.
• MODY: Een erfelijke vorm van diabetes die meestal op jonge leeftijd ontstaat.
• Diabetes door medicatie of ziekte: Bijvoorbeeld door corticosteroïden, alvleesklierproblemen of hormonale aandoeningen.

Twijfel je welk type diabetes je hebt of past je beloop niet bij de diagnose? Bespreek dit met huisarts, internist of diabetesverpleegkundige.

Diabetes type 1, type 2 en andere vormen

Er zijn verschillende vormen van diabetes. De behandeling hangt af van het type, de ernst en de persoonlijke situatie.

• Diabetes type 1: Auto-immuunziekte waarbij het lichaam geen of bijna geen insuline meer maakt. Insulinebehandeling is noodzakelijk.
• Diabetes type 2: Het lichaam reageert minder goed op insuline en maakt later soms te weinig insuline. Leefstijl en medicatie vormen vaak de basis van behandeling.
• Zwangerschapsdiabetes: Diabetes die tijdens de zwangerschap ontstaat en extra controle vraagt voor moeder en kind.
• LADA: Een langzamer verlopende auto-immuunvorm van diabetes bij volwassenen.
• MODY: Een erfelijke vorm van diabetes die meestal op jonge leeftijd ontstaat.
• Diabetes door medicatie of ziekte: Bijvoorbeeld door corticosteroïden, alvleesklierproblemen of hormonale aandoeningen.

Twijfel je welk type diabetes je hebt of past je beloop niet bij de diagnose? Bespreek dit met huisarts, internist of diabetesverpleegkundige.

Wanneer moet je opletten?

Diabetes vraagt regelmatige controle. Sommige klachten vragen sneller contact met huisarts, huisartsenpost of spoedzorg.

Neem contact op met huisarts, POH of diabetesverpleegkundige bij

• Veel dorst, veel plassen, droge mond, vermoeidheid of wazig zien.
• Onverklaard gewichtsverlies of juist snelle gewichtstoename.
• Terugkerende infecties, jeuk of slecht genezende wondjes.
• Tintelingen, pijn, branderig gevoel of doof gevoel in voeten of handen.
• Wondjes, blaren, eeltplekken, roodheid of drukplekken aan de voeten.
• Regelmatig te hoge of te lage bloedsuikerwaarden.
• Nieuwe medicatie, corticosteroïdengebruik of ziekte waardoor glucose ontregelt.
• Sporten, vasten, afvallen of leefstijlverandering waarbij medicatie mogelijk moet worden aangepast.
• Zwangerschap of zwangerschapswens.
• Twijfel over glucosemeter, sensor, insuline, hypo’s of medicatie.

Bel direct de huisartsenpost of 112 bij sufheid, verwardheid, bewustzijnsverlies, ernstige hypo die niet herstelt, braken, uitdroging, snelle diepe ademhaling, acetongeur, pijn op de borst, ernstige benauwdheid, uitvalsverschijnselen of verdenking op ernstige ontregeling.

Ontstaanswijze

Diabetes ontstaat doordat het lichaam de bloedglucose onvoldoende kan regelen. De oorzaak verschilt per type diabetes.

• Diabetes type 1: Het afweersysteem valt insulineproducerende cellen in de alvleesklier aan, waardoor het lichaam geen of bijna geen insuline meer maakt.
• Genetische aanleg bij type 1: Aanleg kan meespelen, ook zonder duidelijke diabetes in de familie.
• Omgevingsfactoren bij type 1: Infecties, immuunreacties en andere factoren worden onderzocht, maar er is meestal geen eenvoudige oorzaak aan te wijzen.
• Diabetes type 2: Het lichaam wordt minder gevoelig voor insuline. Later kan de alvleesklier de insulinevraag niet meer voldoende bijhouden.
• Erfelijkheid bij type 2: Diabetes type 2 komt vaker voor in families.
• Overgewicht en buikvet: Vergroot de kans op insulineresistentie.
• Weinig beweging: Spieren gebruiken minder glucose, waardoor bloedsuikerregulatie kan verslechteren.
• Voeding en energiebalans: Structureel te veel energie, weinig vezels en veel sterk bewerkte voeding kunnen risico verhogen.
• Leeftijd: De kans op diabetes type 2 neemt toe met de leeftijd, maar het komt ook bij jongere mensen voor.
• Etnische achtergrond: Sommige groepen hebben een hogere kans op diabetes type 2.
• Zwangerschapsdiabetes: Verhoogt later de kans op diabetes type 2.
• Medicatie of ziekte: Corticosteroïden, alvleesklierziekten of hormonale aandoeningen kunnen diabetes uitlokken of verergeren.

Symptomen

Diabetes kan duidelijke klachten geven, maar vooral type 2 kan ook lang onopgemerkt blijven.

• Veel plassen: Het lichaam probeert overtollige glucose via urine kwijt te raken.
• Veel dorst: Door vochtverlies ontstaat dorst en droge mond.
• Vermoeidheid: Glucose komt onvoldoende in de cellen of het lichaam is ontregeld.
• Wazig zien: Schommelingen in glucose kunnen tijdelijk invloed hebben op het zicht.
• Gewichtsverlies: Vooral bij type 1 kan iemand snel afvallen ondanks normale of verhoogde eetlust.
• Gewichtstoename: Komt vaker voor bij type 2 door insulineresistentie, leefstijl en energiebalans.
• Jeuk en huidproblemen: Droge huid, jeuk, schimmelinfecties of wondjes kunnen vaker voorkomen.
• Slecht genezende wondjes: Door invloed op bloedvaten, afweer en zenuwen.
• Terugkerende infecties: Bijvoorbeeld blaasontsteking, huidinfecties of vaginale schimmelinfecties.
• Tintelingen of doof gevoel: Vooral in voeten of handen door zenuwschade, ook wel diabetische neuropathie genoemd.
• Misselijkheid of braken: Kan bij ernstige ontregeling passen, vooral in combinatie met hoge glucosewaarden.
• Hypoklachten: Zweten, trillen, hartkloppingen, honger, hoofdpijn, prikkelbaarheid, verwardheid of sufheid bij lage bloedglucose.

Diabetische neuropathie en voetproblemen

Diabetische neuropathie is zenuwschade door diabetes. Dit komt vooral voor in voeten en onderbenen, maar kan ook elders klachten geven.

• Gevoelsverlies: Wondjes, blaren of drukplekken worden minder goed gevoeld.
• Tintelingen of branderigheid: Zenuwpijn kan brandend, stekend of prikkelend aanvoelen.
• Balansproblemen: Minder gevoel in de voeten kan valrisico verhogen.
• Voetwonden: Slechtere doorbloeding en minder gevoel verhogen het risico op wondjes en infecties.
• Preventie: Dagelijks voeten controleren, goed schoeisel, podotherapie, pedicure met diabetische voetzorg en regelmatige controles zijn belangrijk.

Neem bij een wondje, roodheid, warmte, zwelling, pus, zwarte verkleuring of toenemende pijn aan de voet dezelfde dag contact op met huisarts of diabeteszorgverlener.

Diagnose

De diagnose diabetes wordt gesteld met bloedonderzoek. De huisarts of praktijkondersteuner kijkt naar bloedglucosewaarden en vaak ook naar HbA1c, een waarde die iets zegt over de gemiddelde bloedglucose van de afgelopen periode.

Bij klachten zoals veel dorst, veel plassen, gewichtsverlies of vermoeidheid kan bloedonderzoek snel duidelijkheid geven. Bij type 2 wordt diabetes soms ontdekt bij controle vanwege risicofactoren, zoals overgewicht, hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten of diabetes in de familie.

Na de diagnose zijn controles belangrijk. Denk aan bloeddruk, gewicht, buikomvang, cholesterol, nierfunctie, urineonderzoek, voetonderzoek en oogcontrole. Ook wordt gekeken naar medicatie, leefstijl, hypo’s, hart- en vaatrisico en eventuele complicaties.

Bloedsuikerwaarden en diagnose

De exacte interpretatie van glucosewaarden hangt af van het soort meting, het moment van prikken en het laboratorium. De diagnose hoort door een arts of praktijkondersteuner te worden bevestigd.

• Nuchtere glucose: Nuchter betekent meestal dat je minimaal 8 uur niet hebt gegeten of gedronken, behalve water.
• Herhaling: Vaak is bevestiging met herhaalde meting nodig, tenzij er duidelijke klachten en sterk afwijkende waarden zijn.
• HbA1c: Geeft informatie over gemiddelde glucosewaarden over een langere periode en wordt gebruikt voor controle en behandeling.
• Zelfmeting: Een glucosemeter is nuttig voor monitoring, maar vervangt geen diagnose via huisarts of laboratorium.

Gebruik uitslagen altijd in overleg met je huisarts, POH, internist of diabetesverpleegkundige. Richtwaarden en behandelkeuzes verschillen per persoon.

(Zelf)behandeling en herstel

Diabetes vraagt een persoonlijke aanpak. De behandeling hangt af van het type diabetes, glucosewaarden, leeftijd, medicatie, leefstijl, complicaties, hart- en vaatrisico en persoonlijke doelen.

• Eerste stap bij verdenking: Maak een afspraak met huisarts of praktijkondersteuner bij klachten of risicofactoren. Wacht niet af bij veel dorst, veel plassen, gewichtsverlies of ziek gevoel.
• Medicatie: Bij type 2 wordt vaak gestart met leefstijl en medicatie zoals metformine, afhankelijk van persoonlijke situatie en richtlijn. Andere medicijnen kunnen nodig zijn bij onvoldoende controle of verhoogd hart-/nierrisico.
• Insuline: Bij type 1 is insuline noodzakelijk. Bij type 2 kan insuline soms nodig zijn wanneer andere behandeling onvoldoende werkt.
• Zelfmonitoring: Bloedsuiker meten met glucosemeter of sensor kan nuttig zijn bij insulinegebruik, hypo’s, medicatiewijziging, ziekte, sport of persoonlijk behandelplan.
• Voeding: Kies regelmatige maaltijden, vezelrijke producten, voldoende eiwitten, groente, volkorenproducten en minder suikerhoudende dranken. Een diëtist kan helpen bij een haalbaar plan.
• Beweging: Bewegen helpt bij glucosegebruik, conditie, spierkracht, gewicht, stemming en hart- en vaatgezondheid. Bouw veilig op en houd rekening met hypo’s, voetproblemen en medicatie.
• Afvallen bij overgewicht: Gewichtsverlies kan bij type 2 de glucosewaarden verbeteren en soms medicatie verminderen. Doe dit begeleid en realistisch.
• Hypo’s voorkomen: Bespreek met je zorgverlener wat je moet doen bij lage glucose, sport, alcohol, ziekte of minder eten. Houd snelle koolhydraten bij de hand als je risico hebt op hypo’s.
• Ziekteplan: Bij koorts, braken, diarree of niet kunnen eten/drinken kunnen glucosewaarden ontregelen. Maak duidelijke afspraken over meten, drinken, medicatie en wanneer je hulp belt.
• Voetzorg: Controleer voeten regelmatig, draag goed passende schoenen en neem wondjes serieus. Podotherapeut of medische pedicure kan belangrijk zijn.
• Oog- en niercontrole: Regelmatige controles helpen om schade vroeg te ontdekken.
• Stoppen met roken: Roken verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, nierschade en voetproblemen. Vraag ondersteuning wanneer stoppen lastig is.
• Fysiotherapie: Kan helpen bij veilig bewegen, kracht, conditie, balans, valpreventie, voetproblemen, neuropathie, overgewicht of terugkeer naar sport.
• Podotherapie: Belangrijk bij drukplekken, standsafwijkingen, neuropathie, wondrisico, diabetesvoet of advies over schoenen en zolen.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan helpen bij veilige opbouw van kracht, conditie en belastbaarheid, afgestemd op diabetes, medicatie en eventuele voetklachten.
• BehandelaarWijzer: Bij diabetes, beweegopbouw, neuropathie, voetklachten, valpreventie of leefstijlbegeleiding kun je via de BehandelaarWijzer zoeken naar een passende fysiotherapeut.