Samenvatting

• Klachtenbeschrijving: Een achillespeesruptuur is een gedeeltelijke of volledige scheur van de achillespees. Daardoor wordt afzetten met de voet, lopen en op de tenen staan vaak direct duidelijk moeilijker.
• Ontstaanswijze: De blessure ontstaat meestal plotseling bij sprinten, springen, afzetten of andere explosieve bewegingen. Een eerder kwetsbare pees verhoogt het risico.
• Symptomen: Typische klachten zijn plotselinge pijn achter in de enkel of kuit, een knappend of schoppend gevoel, zwelling, krachtverlies en moeite met lopen of op de tenen staan.
• Diagnose: De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het verhaal en lichamelijk onderzoek, vaak met een Thompson-test. Een echo kan helpen om de scheur en de locatie beter in beeld te brengen.
• (Zelf)behandeling en herstel: De behandeling is meestal conservatief met een brace of looplaars met wiggen, of in geselecteerde gevallen operatief. Daarna volgt een periode van geleidelijke revalidatie.

Beschrijving klachten

Een achillespees ruptuur, ook wel gescheurde achillespees genoemd, is een gedeeltelijke of volledige scheur van de achillespees. In Engelstalige literatuur worden ook termen gebruikt als achilles tendon rupture, torn achilles tendon en achilles tendon tear.

De achillespees verbindt de kuitspieren met het hielbeen en speelt een belangrijke rol bij lopen, hardlopen, traplopen, springen, afzetten en op de tenen staan. Wanneer deze pees scheurt, neemt de afzetkracht van de voet direct sterk af en worden normale bewegingen vaak duidelijk moeilijker.

Een achillespeesruptuur ontstaat meestal plotseling tijdens een krachtige of explosieve beweging, zoals sprinten, springen, versnellen of afzetten. Sommige mensen beschrijven het alsof er iets knapt aan de achterzijde van de enkel of alsof iemand tegen de kuit of hiel schopte. De kans op een ruptuur is groter wanneer het peesweefsel al minder belastbaar is, bijvoorbeeld na eerdere achillespeesklachten of degeneratieve veranderingen, maar de blessure kan ook optreden bij een voorheen ogenschijnlijk gezonde pees.

Uitleg afbeelding: schematische weergave van de achillespees aan de achterzijde van enkel en onderbeen, met de ligging van de pees tussen de kuitspieren en het hielbeen.

Ontstaanswijze

• Explosieve sportbewegingen: zoals sprinten, springen, versnellen, afzetten en plots van richting veranderen.
• Plotselinge hoge trekkracht op de pees: bijvoorbeeld wanneer de kuitspieren krachtig aanspannen terwijl de enkel in beweging is.
• Eerdere achillespeesklachten: een pees die al geïrriteerd of minder belastbaar was, scheurt makkelijker.
• Verslechterde peeskwaliteit: degeneratieve veranderingen in de pees kunnen het risico op een scheur vergroten.
• Medicatie: bepaalde antibiotica uit de groep fluoroquinolonen en corticosteroïden verhogen het risico op peeszwakte en ruptuur.
• Onderliggende aandoeningen: bijvoorbeeld reumatoïde artritis, diabetes, obesitas of andere aandoeningen die peesweefsel minder belastbaar maken.
• Onvoldoende herstel of conditionele opbouw: te snel weer voluit trainen kan het risico op letsel vergroten.

Symptomen

• Plotselinge pijn: vaak achter in de enkel of laag in de kuit.
• Knappend of schoppend gevoel: veel mensen beschrijven het alsof er iets knapt of alsof iemand tegen de kuit schopte.
• Krachtverlies: afzetten met de voet lukt minder goed of helemaal niet.
• Moeite met lopen: normaal lopen, traplopen of op de tenen staan is vaak duidelijk beperkt.
• Zwelling of bloeduitstorting: rond de achillespees of lager richting enkel en hiel.
• Stijfheid: de enkel en kuit voelen strak en minder controleerbaar aan.
• Drukpijn of een voelbare onderbreking: soms is er een pijnlijke plek of zelfs een deukje in de pees te voelen.

Diagnose

De diagnose van een achillespeesruptuur wordt meestal gesteld op basis van het ontstaansmoment, de klachten en het lichamelijk onderzoek. Vaak is de verdenking al sterk wanneer iemand plots pijn kreeg bij een explosieve beweging en daarna niet goed meer kan afzetten of op de tenen staan.

Bij het onderzoek wordt vaak een Thompson-test gedaan. Hierbij wordt in de kuit geknepen terwijl de voet normaal gesproken naar beneden hoort te bewegen. Als die beweging uitblijft, past dat bij een achillespeesruptuur. Soms is ook een onderbreking in de pees voelbaar.

Een echografie kan helpen om de locatie en de ernst van de scheur beter in beeld te brengen, vooral wanneer daar twijfel over bestaat of wanneer het behandelplan verder moet worden afgestemd.

Gerelateerde klacht: retrocalcaneaire bursitis

Retrocalcaneaire bursitis is een ontsteking van de slijmbeurs tussen het hielbeen en de achillespees. Deze klacht kan pijn geven aan de achterzijde van de hiel en lijkt soms op achillespeesklachten, maar is iets anders dan een peesscheur.

Typische kenmerken zijn lokale drukpijn aan de achterzijde van het hielbeen, irritatie bij lopen of op de tenen staan en pijn bij belasting van de enkel. Soms speelt een haglundse exostose of structurele overbelasting mee.

Een echografie kan helpen om een slijmbeursontsteking te onderscheiden van andere aandoeningen rond de achillespees.

(Zelf)behandeling en herstel

• Behandelopties en herstel: De behandeling van een achillespeesruptuur kan zowel chirurgisch als conservatief zijn, afhankelijk van de ernst van de ruptuur. Bij een volledige ruptuur is een operatie vaak nodig, terwijl bij een gedeeltelijke ruptuur de keuze afhangt van verschillende factoren. De totale hersteltijd varieert, maar algemeen gezien kan het 3-6 maanden duren om volledig te herstellen.
• Gipsperiode: Ongeacht de behandelingsmethode wordt de voet 6-8 weken in spitsstand in het gips gezet voor een goede genezing. Hulpmiddelen zoals elleboogkrukken, een rollator of wandelstok worden gebruikt om de pees niet te belasten, en regelmatig beenhoogte is belangrijk.
• Brace of tape na het gips: Na het verwijderen van het gips wordt een brace gedurende 4-6 weken aanbevolen. Er is ook de optie om te tapen.
• Nachtspalk: In sommige gevallen kan overleg met een specialist uitwijzen of het gebruik van een nachtspalk gunstig is. Dit kan helpen om de achillespees 's nachts in een licht gestrekte positie te houden, wat het herstel kan bevorderen.
• Hersteltraining: Het onderbeen en de enkel kunnen na de gipsimmobilisatie verzwakt en stijf zijn. Begin met oefeningen en, indien nodig, gewrichtsmobilisaties. Voer op termijn ook excentrische oefeningen voor de kuitspieren uit. Deze oefeningen kunnen helpen bij het versterken van de pees en het bevorderen van het herstel. Bezoek een fysiotherapeut of start met een trainingsschema op maat. Wil je een behandeling op locatie? Vind de ideale expert met onze BehandelaarWijzer.
• Optimaliseer je thuisworkout: Voor het beste resultaat tijdens je training thuis raden we de volgende oefenmaterialen aan: 
  • Hometrainer
  • Stepbox
  • Halterset met gewichten
  • Bosu bal of balans bord
• Elektrostimulatietraining: Het gebruik van een elektronische spierstimulator (EMS) kan een waardevolle aanvulling zijn op je herstelplan, doordat het de bloedcirculatie en het herstel kan bevorderen. Het is raadzaam om met een specialist te overleggen om te bepalen of EMS geschikt is voor jouw situatie.
• Ondersteundende hulpmiddelen tijdens revalidatie: Hulpmiddelen zoals een foam roller, massagekussen en massage gun kunnen tijdens het revalidatieproces helpen bij het verlichten van spierspanning naast de reguliere oefeningen. Het is echter belangrijk om dit pas te overwegen na overleg met een medische professional.
• Steunzolen en schoenaanpassingen: Bij een achillespeesruptuur, als gevolg van voetstandafwijkingen, is het raadzaam een podotherapeut te raadplegen. Overweeg specifieke steunzolen, schoenaanpassingen, of dempende  (sport)schoenen voor de juiste ondersteuning tijdens het herstelproces.
• (Sport)compressiekousen: Overweeg deze kousen als je intensievere activiteiten wilt hervatten. Ze verbeteren de bloedsomloop en bieden extra steun aan de achillespees tijdens herstel.
• Gezonde leefstijl: Bij overgewicht of ongezonde gewoonten is het belangrijk te streven naar een gezond gewicht, wat de belasting en slijtage van gewrichten vermindert. Wil je meer weten over een gezonde leefstijl, zoals het belang van slaap, voeding, beweging, voldoende vochtinname en mindset? Klik dan [hier] of bekijk de aanbevolen e-learning.
• Optimale preventie: Draag ondersteunend schoeisel en doe regelmatig rek- en strekoefeningen. Gebruik preventief tape of een brace bij intensieve activiteiten zoals wedstrijden. Warm altijd goed op en raadpleeg bij aanhoudende klachten een specialist.