Samenvatting

• Beschrijving klachten: Haglundse exostose is een benige verdikking aan de achterzijde van de hiel. Deze kan druk geven tegen schoenen en irritatie veroorzaken van de slijmbeurs, huid of achillespees.
• Ontstaanswijze: Klachten ontstaan vaak door druk van een harde hielkap, veel lopen of sporten, een holvoet, stijve kuitspieren, achillespeesbelasting, schaatsen, hardloopschoenen, nette schoenen of hoge hakken.
• Symptomen: Veelvoorkomende klachten zijn een pijnlijke bult achter op de hiel, drukpijn door schoenen, roodheid, zwelling, warmte, pijn bij lopen of sporten en soms irritatie van de achillespees.
• Diagnose: De diagnose wordt meestal gesteld op basis van de zichtbare hielvorm, pijnlocatie, schoendruk en lichamelijk onderzoek. Een röntgenfoto, echo of MRI kan helpen bij twijfel of bij verdenking op slijmbeurs- of achillespeesklachten.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling richt zich op drukvermindering, aangepaste schoenen, hielbescherming, belasting doseren, oefeningen, fysiotherapie en zo nodig medische behandeling. Bij ernstige aanhoudende klachten kan een operatie worden overwogen.

Beschrijving klachten

Haglundse exostose is een benige verdikking aan de achterzijde van het hielbeen. Deze verdikking kan druk geven tegen de schoen en daardoor pijn, roodheid, zwelling of irritatie veroorzaken. De klacht wordt ook wel Haglundse deformiteit, ziekte van Haglund, syndroom van Haglund of pump bump genoemd.

De pijn zit meestal achter op de hiel, net naast of boven de aanhechting van de achillespees. Soms is vooral de huid gevoelig door druk van de schoen. In andere gevallen raakt de slijmbeurs tussen hielbeen en achillespees geïrriteerd. Dit wordt retrocalcaneaire bursitis genoemd. Ook de achillespees zelf kan gevoelig, verdikt of overbelast raken.

Een Haglundse exostose hoeft niet altijd klachten te geven. Klachten ontstaan vooral wanneer de verdikking gecombineerd wordt met druk, wrijving, veel belasting, een stijve kuit-achillesregio of een schoen met harde hielkap. Wanneer de botverdikking samen voorkomt met slijmbeursirritatie of achillespeesklachten, wordt vaak gesproken van het syndroom van Haglund.

Beschrijving van de afbeelding: De afbeelding toont een benige verdikking aan de achterzijde van het hielbeen. Deze plek kan gevoelig worden door druk van schoenen, wrijving of irritatie rond de achillespees.

Haglundse exostose en achillespeesklachten

Haglundse exostose kan samengaan met irritatie van de slijmbeurs of de achillespees. Dan is het belangrijk om niet alleen de bult op de hiel te beoordelen, maar ook schoendruk, kuitspanning, trainingsbelasting en de belastbaarheid van de achillespees mee te nemen.

Ontstaanswijze

Haglundse klachten ontstaan meestal door een combinatie van hielvorm, schoendruk en belasting. De benige vorm van de hiel kan aangelegd zijn, maar de pijn ontstaat vaak pas wanneer er herhaald druk of wrijving op komt.

• Harde hielkap: Schoenen, schaatsen, wandelschoenen of hardloopschoenen met een harde of hoge hielkap kunnen druk geven op de achterzijde van de hiel.
• Veel wrijving: Herhaalde wrijving tussen schoen en hiel kan de huid, slijmbeurs en omliggende weefsels irriteren.
• Holvoet of hoge voetboog: Bij een holvoet kan de hiel anders in de schoen staan, waardoor de druk achter op de hiel toeneemt.
• Stijve kuitspieren of achillespees: Een beperkte enkelbeweeglijkheid kan de spanning rond de achillespees en hiel verhogen.
• Sportbelasting: Hardlopen, wandelen, springen, schaatsen of sporten met veel afzetten kan de irritatie onderhouden.
• Schoenwissel: Nieuwe schoenen, andere hielhoogte of een stijvere schoenrand kunnen klachten uitlokken.
• Hoge hakken of nette schoenen: Schoenen met harde randen, weinig ruimte of een afwijkende hielstand kunnen klachten verergeren.
• Achillespeesbelasting: Haglundse klachten kunnen samengaan met achillespees tendinopathie.
• Overgewicht of toegenomen belasting: Extra belasting door gewicht, werk, sport of lang staan kan de druk op hiel en achillesregio verhogen.

Druk is vaak de belangrijkste prikkel

De bult zelf hoeft niet altijd het probleem te zijn. Klachten ontstaan vaak doordat de bult tegen de schoen drukt of doordat de slijmbeurs en achillespees in dat gebied geïrriteerd raken. Daarom begint de behandeling meestal met druk verminderen en belasting slimmer doseren.

Symptomen

De klachten bij Haglundse exostose zitten meestal aan de achterzijde van de hiel. Ze kunnen mild beginnen met drukgevoeligheid in schoenen en later toenemen bij wandelen, sporten of lang staan.

• Pijnlijke bult achter op de hiel: Vaak voelbaar of zichtbaar aan de achter-buitenzijde van het hielbeen.
• Drukpijn door schoenen: Vooral schoenen met een harde of hoge hielkap kunnen klachten geven.
• Roodheid en warmte: Door wrijving kan de huid rood, warm of geïrriteerd raken.
• Zwelling: Er kan lokale zwelling ontstaan rond de hiel, slijmbeurs of achillespees.
• Pijn bij lopen of sporten: Wandelen, hardlopen, traplopen, schaatsen of springen kan de klachten verergeren.
• Gevoelige of verdikte achillespees: Wanneer de achillespees meedoet, kan deze pijnlijk of verdikt aanvoelen.
• Stijfheid in enkel of kuit: Vooral in de ochtend, na rust of na belasting kan de regio stijf aanvoelen.
• Pijn bij op de tenen staan: Afzetten kan gevoelig zijn als de achillespees of slijmbeurs geïrriteerd is.
• Knisperend of schurend gevoel: Soms voelt het gebied stroef of schurend bij bewegen, vooral bij irritatie rond pees of slijmbeurs.
• Schoenproblemen: Bepaalde schoenen kunnen niet meer goed verdragen worden door druk achter op de hiel.

Diagnose

De diagnose Haglundse exostose wordt meestal gesteld op basis van de klachten, de zichtbare of voelbare verdikking aan de achterzijde van de hiel en het lichamelijk onderzoek. Daarbij wordt gekeken naar drukpijn, zwelling, roodheid, schoendruk, achillespeesgevoeligheid, enkelbeweeglijkheid en belasting.

De behandelaar beoordeelt ook of de klachten vooral komen door druk van de schoen, irritatie van de slijmbeurs, achillespeesklachten of een combinatie hiervan. Dit is belangrijk, omdat de behandeling per oorzaak kan verschillen.

Een röntgenfoto kan helpen om de benige verdikking aan het hielbeen zichtbaar te maken. Een echo kan zinvol zijn bij verdenking op retrocalcaneaire bursitis of achillespeesirritatie. Een MRI wordt vooral overwogen bij aanhoudende klachten, twijfel over de oorzaak of wanneer een operatie wordt besproken.

Neem contact op met huisarts of specialist bij toenemende pijn, duidelijke zwelling, roodheid met warmte, koorts, niet kunnen steunen, klachten na trauma, wondjes, diabetes, of klachten die ondanks drukvermindering en aangepaste belasting blijven bestaan.

Retrocalcaneaire bursitis

Retrocalcaneaire bursitis is een irritatie of ontsteking van de slijmbeurs tussen het hielbeen en de achillespees. Dit kan ontstaan door wrijving, druk of overbelasting. De pijn zit meestal diep achter op de hiel en kan toenemen bij schoenen, traplopen, sporten of op de tenen staan.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van Haglundse exostose richt zich meestal eerst op het verminderen van druk en irritatie. De benige vorm van de hiel verdwijnt meestal niet vanzelf, maar de pijn kan vaak wel verminderen door schoenen, belasting en training goed aan te passen.

• Verminder schoendruk: Kies schoenen met een zachte of lagere hielkap, voldoende ruimte rond de hiel en zo min mogelijk wrijving op de pijnlijke plek.
• Pas belasting tijdelijk aan: Verminder tijdelijk hardlopen, springen, lange wandelingen, schaatsen of andere activiteiten die duidelijke irritatie geven.
• Coldpack bij irritatie: Koelen kan tijdelijk prettig zijn bij roodheid, zwelling of pijn na belasting. Gebruik altijd een doek tussen huid en coldpack.
• Hielbescherming: Een hielbeschermer of zachte padding kan druk van de schoen verminderen, mits het niet juist extra krapte veroorzaakt.
• Zolen of schoenaanpassing: Een podotherapeut of schoenmaker kan beoordelen of zoolaanpassing, hielverhoging, schoenaanpassing of ander schoeisel zinvol is.
• Oefeningen: Oefeningen kunnen gericht zijn op kuitkracht, enkelbeweeglijkheid, achillespeesbelasting, voetcontrole en geleidelijke opbouw van wandelen of sport.
• Fysiotherapie: Fysiotherapie kan helpen bij belastingopbouw, achillespeesklachten, mobiliteit, kracht en terugkeer naar sport. Vind een passende praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Zelfstandig trainen: Wil je gericht werken aan kracht, mobiliteit en belastbaarheid? Dan kan een trainingsschema op maat helpen om rustig en haalbaar op te bouwen.
• Pijnstilling of ontstekingsremming: Bij duidelijke pijn of slijmbeursirritatie kan een arts beoordelen of pijnstilling, ontstekingsremming of een injectie passend is. Gebruik medicatie altijd zorgvuldig en overleg bij twijfel met huisarts of apotheker.
• Operatie: Bij ernstige en langdurige klachten, blijvende schoenproblemen of onvoldoende effect van conservatieve behandeling kan een specialist beoordelen of operatief verwijderen van de exostose zinvol is.
• Revalidatie na operatie: Na een operatie wordt belasting stapsgewijs opgebouwd. Herstel kan enkele maanden duren en hangt af van de ingreep, achillespeesbetrokkenheid en persoonlijke belastbaarheid.
• Leefstijl en gewicht: Een gezond gewicht en goede algemene belastbaarheid kunnen helpen om druk op voet, hiel, enkel en achillespees beter te verdragen. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.