Samenvatting

• Beschrijving klachten: Slaapapneu is een slaapstoornis waarbij de ademhaling tijdens de slaap meerdere keren stopt of vermindert. Bij obstructieve slaapapneu wordt de bovenste luchtweg tijdelijk afgesloten, waardoor slaapkwaliteit en zuurstofvoorziening verstoord kunnen raken.
• Ontstaanswijze: Slaapapneu kan samenhangen met overgewicht, rugligging, alcohol, slaapmiddelen, roken, leeftijd, anatomie van kaak/keel/neus, erfelijke aanleg, neusverstopping, hart-/longziekten en verminderde spierspanning in de keel.
• Symptomen: Veelvoorkomende klachten zijn luid snurken, ademstops, wakker schrikken, droge mond, nachtelijk zweten, vaak plassen, ochtendhoofdpijn, vermoeidheid, slaperigheid overdag, prikkelbaarheid, concentratieproblemen en hoge bloeddruk.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld met klachtenverhaal, vragenlijsten en slaaponderzoek, zoals polygrafie of polysomnografie. Daarbij worden ademhaling, zuurstof, hartslag, houding, snurken en slaapkwaliteit gemeten.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling kan bestaan uit leefstijlaanpassing, gewichtsverlies waar passend, zijligging, minder alcohol/slaapmiddelen, CPAP, MRA, positietherapie, KNO-behandeling, kaakchirurgie, tongzenuwstimulatie en begeleiding bij slaap, ademhaling en bewegen.

Wil je stoppen met roken?

Bekijk het gratis webinar van Ik Stop Wel. Marcel Borst laat zien hoe zijn aanpak werkt, met duidelijke uitleg, praktische stappen en goede begeleiding om in één keer te stoppen met roken. Gericht op gewoonte, rookgedrag en terugvalpreventie · Gratis webinar · Online te volgen vanuit huis

Gebruik je antidepressiva of antipsychotica? Neem dan vooraf contact op met je arts, POH of apotheek.

Bekijk gratis webinarBekijk online programma

Beschrijving van de klachten

Slaapapneu, ook wel sleep apnea genoemd, is een slaapstoornis waarbij de ademhaling tijdens de slaap herhaald stopt of sterk vermindert. Een ademstop duurt vaak minimaal 10 seconden. Het lichaam reageert daarop met een korte wekreactie, waardoor de ademhaling weer op gang komt.

De meest voorkomende vorm is obstructief slaapapneu syndroom, afgekort OSAS of OSA. Hierbij zakt de bovenste luchtweg tijdelijk dicht door verslapping of vernauwing van keel-, tong- of zachte gehemeltestructuren. Daardoor kan lucht minder goed naar de longen stromen.

Veel mensen merken de ademstops zelf niet. De partner merkt vaak luid snurken, happen naar adem, onrustige slaap of ademstiltes op. Overdag kunnen vermoeidheid, slaperigheid, concentratieproblemen, prikkelbaarheid, hoofdpijn en minder energie opvallen.

Slaapapneu kan invloed hebben op functioneren, stemming, werk, verkeersveiligheid en gezondheid. Onbehandelde slaapapneu kan samenhangen met hoge bloeddruk, hartritmestoornissen, hart- en vaatziekten, diabetes type 2, overgewicht en verhoogd ongevalsrisico door slaperigheid.

Niet iedereen die snurkt heeft slaapapneu. Maar snurken in combinatie met ademstops, niet uitgerust wakker worden of slaperigheid overdag is reden om dit met de huisarts te bespreken.

Uitleg afbeelding: Links is een vrije luchtweg zichtbaar, waardoor normale ademhaling mogelijk is. Rechts is de bovenste luchtweg vernauwd of afgesloten, zoals kan gebeuren bij obstructieve slaapapneu.

Vormen van slaapapneu

• Obstructieve slaapapneu: De bovenste luchtweg zakt tijdelijk dicht. Dit is de meest voorkomende vorm.
• Centrale slaapapneu: De ademprikkel vanuit de hersenen is tijdelijk verminderd. Dit komt minder vaak voor en vraagt specialistische beoordeling.
• Gemengde slaapapneu: Er zijn kenmerken van zowel obstructieve als centrale slaapapneu.
• Positie-afhankelijke slaapapneu: Ademstops ontstaan vooral of vaker in rugligging.
• Overlap met COPD: Bij combinatie van slaapapneu en COPD kan zuurstofdaling ernstiger zijn en is medische begeleiding extra belangrijk.

De vorm en ernst bepalen welke behandeling het meest passend is.

Snurken of slaapapneu?

Snurken komt vaak voor en is niet altijd gevaarlijk. Toch kan snurken een signaal zijn van slaapapneu.

• Gewoon snurken: Geluid door trilling van zachte weefsels in keel of neus, zonder duidelijke ademstops of slaperigheid overdag.
• Slaapapneu: Snurken met ademstops, happen naar adem, onrustige slaap, zuurstofdalingen of slaperigheid overdag.
• Verstopte neus: Kan snurken verergeren, maar verklaart niet altijd ademstops.
• Reflux: Kan nachtelijk hoesten, keelklachten en slecht slapen geven.
• Insomnie: Slecht slapen zonder ademstops vraagt een andere aanpak.

Bij snurken met ademstops, ernstige vermoeidheid of slaperigheid overdag is slaaponderzoek verstandig.

Wanneer moet je opletten?

Slaapapneu kan lang onopgemerkt blijven. Neem klachten serieus wanneer slaap niet herstellend is of wanneer ademstops worden gezien.

Neem contact op met huisarts of behandelaar bij

• Luid snurken met ademstops of happen naar adem.
• Niet uitgerust wakker worden ondanks voldoende uren slaap.
• Overdag slaperig zijn of in slaap vallen bij lezen, tv-kijken, werk of autorijden.
• Ochtendhoofdpijn, droge mond of keelpijn bij wakker worden.
• Nachtelijk zweten, vaak wakker worden of vaak plassen in de nacht.
• Concentratieproblemen, geheugenproblemen, prikkelbaarheid of stemmingsklachten.
• Hoge bloeddruk, hartritmestoornissen, hart- en vaatziekten of diabetes in combinatie met snurken of slaperigheid.
• Overgewicht, grotere nekomvang of duidelijke toename van snurken.
• CPAP- of MRA-klachten, lekkage, drukplekken, droge neus, pijnlijke kaak of slechte therapietrouw.
• Ernstige slaperigheid overdag waardoor werk, verkeer of veiligheid in gevaar komt.

Rijd geen auto of bedien geen machines wanneer je slaperig bent. Bel 112 bij acute ernstige benauwdheid, pijn op de borst, bewustzijnsverlies, verwardheid, blauw verkleuren of andere acute alarmsignalen.

Ontstaanswijze

Bij obstructieve slaapapneu wordt de bovenste luchtweg tijdens de slaap tijdelijk nauwer of afgesloten. Hierdoor ontstaat minder luchtstroom, zuurstofdaling en een korte wekreactie.

• Overgewicht: Extra vetweefsel rond hals, buik en borstkas kan de luchtweg en ademhaling beïnvloeden.
• Rugligging: In rugligging kunnen tong en zachte weefsels makkelijker naar achteren zakken.
• Alcohol: Alcohol ontspant keelspieren en kan ademstops verergeren.
• Slaapmiddelen en kalmerende middelen: Kunnen ademhaling en spierspanning beïnvloeden. Gebruik dit alleen volgens medisch advies.
• Roken: Kan luchtwegen irriteren en ontsteking of zwelling in neus/keel bevorderen.
• Neusverstopping: Allergie, verkoudheid, scheef neustussenschot of neuspoliepen kunnen neusademhaling bemoeilijken.
• Kaak- en keelbouw: Korte onderkaak, grote tong, nauwe keel, vergrote amandelen of afwijkingen in het KNO-gebied kunnen meespelen.
• Leeftijd: Het risico neemt toe met ouder worden, onder andere door veranderingen in spier- en weefselspanning.
• Geslacht en hormonen: OSA komt vaker voor bij mannen en neemt bij vrouwen toe na de overgang.
• Erfelijke aanleg: Bouw van kaak, keel, gewicht en gevoeligheid kunnen deels familiair zijn.
• Hart-/longaandoeningen: Hartfalen, COPD of andere aandoeningen kunnen slaapgerelateerde ademhalingsproblemen versterken.
• Spier- of zenuwaandoeningen: Verminderde spierspanning of aansturing kan bijdragen aan luchtwegproblemen tijdens slaap.

Symptomen

Klachten bij slaapapneu kunnen ’s nachts en overdag voorkomen. Soms merkt vooral de partner de nachtelijke signalen.

• Luid snurken: Vaak wisselend in hardheid, soms met stiltes.
• Ademstops: Pauzes in ademhaling, vaak opgemerkt door partner.
• Happen naar adem: Wakker schrikken, snakken of stikkend gevoel.
• Onrustige slaap: Veel draaien, vaak wakker worden of lichte slaap.
• Droge mond of keelpijn: Vooral bij mondademhaling of snurken.
• Nachtelijk zweten: Kan ontstaan door herhaalde wekreacties en stressreacties van het lichaam.
• Vaak plassen in de nacht: Komt bij sommige mensen met slaapapneu voor.
• Ochtendhoofdpijn: Door slechte slaapkwaliteit, zuurstofdalingen of spanning.
• Niet uitgerust wakker worden: Ondanks voldoende uren in bed.
• Slaperigheid overdag: In slaap vallen bij lezen, tv-kijken, werk, overleg of autorijden.
• Vermoeidheid: Chronisch laag energieniveau en minder herstel.
• Concentratie- en geheugenproblemen: Minder focus, brain fog of fouten maken.
• Prikkelbaarheid of stemmingsklachten: Sneller geïrriteerd, somber of angstig.
• Hoge bloeddruk: Slaapapneu kan bijdragen aan moeilijk behandelbare hypertensie.
• Libido- of erectieproblemen: Kunnen samenhangen met slaapkwaliteit, zuurstofdalingen en algemene gezondheid.

Diagnose

De diagnose slaapapneu wordt meestal gesteld via huisarts, longarts, KNO-arts, neuroloog, slaapcentrum of tandarts-slaapgeneeskundige. De arts bespreekt klachten, snurken, ademstops, slaperigheid overdag, medicatie, alcohol, gewicht, neusklachten en andere aandoeningen.

Vaak worden vragenlijsten gebruikt, bijvoorbeeld over slaperigheid, slaapkwaliteit en risico op OSA. Informatie van een partner is waardevol, omdat ademstops en snurken vaak door de omgeving worden opgemerkt.

Een slaaponderzoek kan thuis of in een slaapcentrum plaatsvinden. Bij polygrafie worden onder andere ademhaling, zuurstofgehalte, hartslag, snurken en lighouding gemeten. Bij polysomnografie wordt daarnaast uitgebreider naar slaapstadia en hersenactiviteit gekeken.

De ernst wordt vaak uitgedrukt met de AHI: apneu-hypopneu-index. Dit is het aantal ademstops of ademverminderingen per uur slaap. De uitslag wordt altijd beoordeeld samen met klachten, zuurstofdalingen, slaperigheid, gezondheid en risico’s.

Aandoeningen die erop kunnen lijken

Slaapapneu kan lijken op slapeloosheid, snurken zonder apneu, onvoldoende slaap, burn-out, depressie, bijwerking van medicatie, restless legs, narcolepsie, schildklierproblemen, bloedarmoede, COPD, astma, reflux, hartfalen, hartritmestoornissen of diabetes.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling hangt af van de ernst, oorzaak, klachten, gezondheid, slaaponderzoek, voorkeuren en haalbaarheid. Bespreek keuzes altijd met arts of slaapcentrum.

• Regelmatig slaapritme: Vaste bed- en opsta-tijden ondersteunen slaapkwaliteit. Slaaptekort kan klachten verergeren.
• Slaaphouding: Bij positie-afhankelijke slaapapneu kan zijligging helpen. Positietherapie kan hierbij ondersteunen.
• Gewichtsverlies waar passend: Bij overgewicht kan afvallen slaapapneu verminderen, maar het vervangt niet altijd CPAP, MRA of medische behandeling.
• Alcohol beperken: Vermijd alcohol in de avond, omdat dit keelspieren ontspant en ademstops kan verergeren.
• Voorzichtig met slaapmiddelen: Gebruik slaapmiddelen, kalmeringsmiddelen of opioïden alleen volgens medisch advies.
• Stoppen met roken: Rookvrij leven kan luchtwegirritatie verminderen en algemene gezondheid ondersteunen.
• Neusklachten behandelen: Allergie, neusverstopping of KNO-problemen kunnen behandeling vragen, bijvoorbeeld via huisarts of KNO-arts.
• CPAP: CPAP blaast via masker lucht met positieve druk in de luchtweg, zodat de keel open blijft tijdens slaap. Dit is vaak eerste keus bij matige tot ernstige OSA.
• MRA: Een mandibulair repositieapparaat houdt de onderkaak naar voren. Dit kan passend zijn bij milde tot matige OSA of wanneer CPAP niet lukt. Gebruik alleen een op maat gemaakt MRA via deskundige zorg.
• Positietherapie: Bij rugligging-afhankelijke OSA kan training of hulpmiddel helpen om rugslapen te verminderen.
• KNO- of kaakchirurgie: Soms is behandeling van neus, keel, amandelen, kaakstand of zachte gehemelte passend. Dit vraagt specialistische beoordeling.
• Tongzenuwstimulatie: Bij geselecteerde patiënten die CPAP niet verdragen kan hypoglossusstimulatie een optie zijn.
• Bewegen: Regelmatig bewegen ondersteunt gewicht, conditie, stemming, slaapkwaliteit en hart-/vaatgezondheid.
• Fysiotherapie: Kan helpen bij conditieopbouw, ademregulatie, beweegopbouw, overgewicht, vermoeidheid, nek-/borstkasbeweeglijkheid en leefstijlondersteuning.
• Ademspiertraining: Kan ondersteunend zijn bij ademspierfunctie, maar is geen vervanging voor CPAP, MRA of slaapapneubehandeling. Overleg met arts of longfysiotherapeut.
• Ontspanning en stressregulatie: Ademhalingsoefeningen, ontspanning of mindfulness kunnen slaapkwaliteit ondersteunen, maar behandelen slaapapneu zelf niet.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan helpen bij veilige beweegopbouw, afvallen waar passend en verbeteren van conditie.
• BehandelaarWijzer: Bij slaapapneu, vermoeidheid, conditieverlies, leefstijl, ademhaling of beweegopbouw kun je via de BehandelaarWijzer zoeken naar een passende fysiotherapeut.

CPAP, MRA en therapietrouw

Een behandeling werkt alleen goed wanneer je deze voldoende gebruikt en wanneer het hulpmiddel goed past.

• CPAP wennen: Maskerdruk, droge neus, lekkage, drukplekken of benauwd gevoel komen voor. Bespreek dit met leverancier of slaapcentrum; vaak zijn oplossingen mogelijk.
• MRA wennen: Kaakpijn, tanddruk, speeksel of beetverandering kunnen voorkomen. Controle door tandarts-slaapgeneeskundige is belangrijk.
• Controlemeting: Na starten of aanpassen van behandeling kan controle nodig zijn om effect op AHI, zuurstof en klachten te beoordelen.
• Blijf melden: Stop niet zomaar met CPAP of MRA bij klachten; vraag eerst aanpassing of begeleiding.