Samenvatting

• Beschrijving klachten: GIRD betekent dat de schouder minder goed naar binnen draait. Dit wordt vooral gezien bij bovenhandse sporters en kan samengaan met pijn, stijfheid, verminderde werpkracht, scapulaire dyskinesie, internal impingement of schouderinstabiliteit.
• Ontstaanswijze: GIRD ontstaat vaak door herhaalde bovenhandse belasting, werpen, slaan, smashen of zwemmen. De achterzijde van de schouder kan stijver worden, terwijl de schouder in andere richtingen juist veel beweeglijkheid heeft.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn pijn diep of achter in de schouder, minder interne rotatie, stijfheid, pijn bij werpen, verminderde snelheid of controle, vermoeidheid, krachtverlies, klikgevoel of pijn bij bovenhandse bewegingen.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld met lichamelijk onderzoek, waarbij interne rotatie, externe rotatie, totale rotatieboog, horizontale adductie, schouderbladcontrole, kracht en sportbelasting worden vergeleken met de andere zijde.
• (Zelf)behandeling en herstel: De aanpak bestaat meestal uit aanpassen van werpbelasting, mobiliteit van de achterzijde van de schouder, sleeper stretch of cross-body stretch, scapulatraining, rotator cuff-training, werptechniek en geleidelijke sportopbouw.

Beschrijving van de klachten

Glenohumeral internal rotation deficit, afgekort GIRD, betekent dat de schouder minder goed naar binnen draait dan de andere schouder. Dit wordt vooral gezien bij bovenhandse sporters, zoals honkbalwerpers, tennissers, volleyballers, handballers, waterpolospelers en zwemmers.

Bij werpers en bovenhandse sporters past de schouder zich aan aan herhaalde extreme bewegingen. Vaak is er meer beweeglijkheid naar buiten draaien, maar minder beweeglijkheid naar binnen draaien. Een deel van die aanpassing kan normaal zijn voor sport, maar bij pijn, verminderde controle of prestatieverlies kan het klachten geven.

GIRD hangt vaak samen met stijfheid aan de achterzijde van de schouder, veranderde schouderbladcontrole, verminderde rotator cuff-functie en overbelasting tijdens werpen of bovenhandse bewegingen. Het kan samengaan met scapulaire dyskinesie, subacromiale schouderpijn, internal impingement, SLAP-laesie of rotator cuff-klachten.

Niet ieder verschil tussen beide schouders is direct afwijkend. Bij bovenhandse sporters kan een zekere aanpassing normaal zijn. Het wordt vooral relevant wanneer er pijn, stijfheid, verminderde werpkracht, verlies van controle of terugkerende schouderklachten ontstaan.

Uitleg afbeelding: De afbeelding laat zien dat bij GIRD vooral het naar binnen draaien van de schouder beperkt kan zijn. Dit wordt vaak beoordeeld in combinatie met totale rotatie, schouderbladbeweging en sportbelasting.

Niet elk rotatieverschil is meteen een probleem

Bij werpers kan de werpschouder anders bewegen dan de niet-werpschouder. GIRD wordt vooral belangrijk wanneer het verschil samengaat met pijn, prestatieverlies, stijfheid, instabiliteit of verminderde controle.

Ontstaansmechanisme

Bij bovenhandse sporters wordt de schouder herhaald belast in extreme standen. De achterzijde van het schouderkapsel en de achterste schouderspieren kunnen stijver worden. Daardoor verandert de manier waarop de schouderkop in de kom beweegt.

• Strakkere achterzijde: Posterior shoulder tightness kan de interne rotatie en horizontale adductie beperken.
• Meer externe rotatie: Werpers hebben vaak juist meer naar buiten draaien nodig voor hun sport.
• Veranderde totale rotatieboog: Belangrijk is niet alleen interne rotatie, maar ook de totale rotatie van beide schouders vergelijken.
• Schouderbladcontrole: Een minder goed meebewegend schouderblad kan de belasting op de schouder verhogen.
• Internal impingement: Bij extreme werpstanden kunnen structuren achter/boven in de schouder geïrriteerd raken.
• Verminderde remfunctie: De achterste rotator cuff moet de arm na werpen krachtig afremmen. Vermoeidheid of zwakte kan klachten onderhouden.

De behandeling richt zich daarom niet alleen op rekken, maar ook op kracht, timing, scapulacontrole, werpbelasting en herstel.

Wanneer moet je opletten?

GIRD is meestal geen spoedklacht, maar sommige signalen vragen medische beoordeling. Vooral trauma, duidelijke uitval, instabiliteit en klachten die niet passen bij normale sportbelasting moeten serieus worden genomen.

Neem contact op met huisarts, fysiotherapeut of specialist bij

• Schouderpijn na een val, botsing, schouderluxatie of duidelijk trauma.
• Plots krachtsverlies of niet meer kunnen heffen, werpen of belasten.
• Een gevoel dat de schouder uit de kom schiet of bijna wegschiet.
• Tintelingen, gevoelsverlies of krachtsverlies in arm of hand.
• Een koude, bleke of blauw verkleurde hand.
• Pijnlijke klik-, knap- of slotklachten in de schouder.
• Blijvend verlies van werpsnelheid, controle of sportprestatie.
• Nachtelijke pijn die niet verandert door houding of rust.
• Klachten die ondanks aanpassing van training blijven verergeren.
• Vermoeden van labrumletsel, rotator cuff-letsel of instabiliteit.

Bel 112 bij ernstig trauma, verlamming, duidelijke vaat-/zenuwuitval, flauwvallen, benauwdheid of druk op de borst.

Ontstaanswijze

GIRD ontstaat meestal door herhaalde bovenhandse belasting. De schouder past zich aan aan werpen, slaan, smashen of zwemmen. Soms is dit een normale sportaanpassing, maar bij te veel belasting of onvoldoende herstel kan het klachten geven.

• Werpsport: Honkbal, handbal, waterpolo en speerwerpen vragen herhaald extreme rotatie en afremming van de arm.
• Racketsport: Tennis, padel, squash en badminton kunnen klachten uitlokken door service, smash en herhaalde bovenhandse slagen.
• Volleybal en zwemmen: Herhaald bovenhands bewegen kan de achterzijde van de schouder en schouderbladcontrole belasten.
• Posterior shoulder tightness: Stijfheid aan de achterzijde van de schouder kan interne rotatie en horizontale adductie beperken.
• Veranderde rotatiebalans: Meer externe rotatie en minder interne rotatie kan functioneel zijn, maar bij pijn of prestatieverlies problematisch worden.
• Scapulaire dyskinesie: Een verstoord bewegingspatroon van het schouderblad kan bijdragen aan overbelasting.
• Rotator cuff-vermoeidheid: De rotator cuff moet de schouderkop sturen en afremmen. Vermoeidheid kan controle verminderen.
• Te snelle trainingsopbouw: Meer werpen, zwaarder trainen of plots meer wedstrijden zonder opbouw verhoogt het risico.
• Techniek en timing: Werptechniek, romprotatie, heup-/rompkracht en schouderbladpositie beïnvloeden de belasting op de schouder.
• Onvoldoende herstel: Slaaptekort, weinig hersteldagen, stress of doorgaan met pijn kan klachten onderhouden.
• Andere schouderproblemen: GIRD kan samengaan met SLAP-laesie, internal impingement, rotator cuff-klachten of instabiliteit.

Symptomen

De klachten bij GIRD ontstaan vaak tijdens of na bovenhandse sportbelasting. Soms begint het subtiel met minder controle of prestatieverlies, voordat pijn duidelijk op de voorgrond staat.

• Schouderpijn: Pijn zit vaak diep, achterin of bovenop de schouder.
• Pijn bij werpen: Vooral bij de late cocking-fase, acceleratie of afremfase kan pijn ontstaan.
• Minder interne rotatie: Naar binnen draaien van de arm is beperkt vergeleken met de andere zijde.
• Stijfheid achterzijde schouder: De schouder voelt strak of geblokkeerd aan bij rekken of draaien.
• Meer externe rotatie: De werpschouder kan juist verder naar buiten draaien dan de andere schouder.
• Minder werpsnelheid of controle: De balcontrole, snelheid of nauwkeurigheid kan afnemen.
• Vermoeidheid: De schouder wordt sneller moe tijdens training of wedstrijd.
• Krachtsverlies: Vooral bij bovenhands kracht zetten, werpen of afremmen.
• Scapulaire dyskinesie: Het schouderblad beweegt minder vloeiend of staat afwijkend tijdens armheffing.
• Internal impingement-klachten: Pijn in extreme werpstanden kan passen bij irritatie achter/boven in de schouder.
• Klikken of knappen: Dit kan voorkomen bij labrum- of peesbetrokkenheid, maar is niet altijd ernstig.
• Uitstraling: Pijn kan uitstralen naar bovenarm, nek of schouderbladregio.

Alarmsignalen

Neem contact op met huisarts of specialist bij pijn na trauma, plots krachtsverlies, niet meer kunnen heffen of werpen, tintelingen, gevoelsverlies, instabiliteitsgevoel, slotklachten, koude of bleke hand, nachtelijke pijn die niet verandert of snelle verslechtering.

Diagnose

De diagnose GIRD wordt gesteld op basis van het klachtenverhaal en lichamelijk onderzoek. Belangrijk zijn sporttype, werpvolume, trainingsopbouw, pijnmoment, prestatieverlies, eerdere schouderklachten en verschil tussen beide schouders.

Bij onderzoek wordt de interne rotatie, externe rotatie, totale rotatieboog en horizontale adductie van beide schouders vergeleken. Ook wordt gekeken naar schouderbladcontrole, rotator cuff-kracht, rompcontrole, nekfunctie, pijnprovocatie en eventuele instabiliteit.

Een kleiner verlies aan interne rotatie kan bij werpers een normale aanpassing zijn. Het wordt relevanter wanneer de totale rotatieboog duidelijk afneemt, de achterzijde van de schouder strak is, er pijn ontstaat of de sportprestatie vermindert.

Beeldvorming is meestal niet nodig om GIRD zelf vast te stellen. Echo, röntgenfoto of MRI kan wel worden overwogen bij trauma, aanhoudende pijn, verdenking op labrumletsel, rotator cuff-letsel, instabiliteit of andere schouderaandoeningen.

De diagnose is dus vooral functioneel: hoe beweegt de schouder, hoe reageert de sportbelasting en welke factoren houden de klachten in stand?

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van GIRD bestaat meestal uit oefentherapie, mobiliteit van de achterzijde van de schouder, scapulacontrole, rotator cuff-training en aanpassing van de werpbelasting. Onderzoek laat zien dat stretching en mobilisaties kunnen helpen om interne rotatie en horizontale adductie te verbeteren bij bovenhandse sporters met GIRD. :contentReference[oaicite:2]{index=2}

• Belasting tijdelijk aanpassen: Verminder tijdelijk werpvolume, bovenhandse herhalingen, zware presses, pull-ups of pijnlijke slagen. Stop niet altijd volledig, maar doseer slim.
• Posterior shoulder stretching: Rekken van de achterzijde van de schouder kan helpen bij verlies van interne rotatie en horizontale adductie.
• Sleeper stretch: De sleeper stretch kan nuttig zijn, mits rustig uitgevoerd zonder forceren of napijn. Techniek is belangrijk.
• Cross-body stretch: De arm rustig voorlangs brengen kan een veiligere optie zijn voor sommige sporters met gevoelige schouders.
• Mobilisaties: Fysiotherapie kan helpen met gerichte mobilisaties van schouder, schouderblad, bovenrug en ribbenkast.
• Scapulatraining: Training van serratus anterior, trapezius en schouderbladcontrole helpt de schouder beter te positioneren.
• Rotator cuff-training: De rotator cuff moet de schouderkop goed centreren en de arm krachtig afremmen bij werpen.
• Romp en heupen meenemen: Werpkracht komt niet alleen uit de schouder. Romprotatie, heupkracht en timing zijn belangrijk.
• Werptechniek en opbouw: Bouw snelheid, afstand, aantal worpen en intensiteit geleidelijk op. Gebruik bij voorkeur een return-to-throwing schema.
• Pijnstilling: Pijnstilling of ontstekingsremmende medicatie kan tijdelijk helpen. Overleg met huisarts of apotheker bij maagklachten, nierproblemen, bloedverdunners, medicatiegebruik of zwangerschap.
• Tape: Kinesiotape kan tijdelijk comfort, houding of bewegingsbewustzijn ondersteunen, maar vervangt geen training.
• Fysiotherapie: Bij aanhoudende klachten, terugkerende pijn, prestatiedaling of onzekerheid is begeleiding zinvol. Via de BehandelaarWijzer kun je zoeken naar een passende fysiotherapeut.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan helpen bij gecontroleerde opbouw van mobiliteit, kracht, controle en belastbaarheid.
• Operatie: Operatie is bij GIRD zelden de eerste stap. Alleen bij hardnekkige ernstige klachten, duidelijke structurele schade of onvoldoende effect van goed conservatief beleid kan specialistische beoordeling nodig zijn.