Samenvatting

• Beschrijving klachten: Polsinstabiliteit ontstaat wanneer de handwortelbeentjes, banden en spieren niet goed samenwerken. Dit kan pijn, klikken, knappen, krachtsverlies, onzekerheid of een los gevoel in de pols geven.
• Ontstaanswijze: Oorzaken zijn onder andere een val op de hand, bandletsel, scaphoid- of radiusfractuur, hypermobiliteit, overbelasting, sport, krukkengebruik, reuma, degeneratie of een verkeerd genezen breuk.
• Symptomen: Veelvoorkomende klachten zijn pijn rond de pols, zwelling, klikken, knappen, instabiliteitsgevoel, minder grip, pijn bij steunen, drukpijn, bewegingsbeperking en verergering bij belasting.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld met het klachtenpatroon, lichamelijk onderzoek en zo nodig röntgenfoto, stressopnames, echo, CT, MRI of artroscopie bij verdenking op ligament-, kraakbeen- of TFCC-letsel.
• (Zelf)behandeling en herstel: De aanpak hangt af van de oorzaak. Behandeling kan bestaan uit brace/tape, belasting aanpassen, handtherapie, stabiliteitstraining, proprioceptie, ergonomie en soms operatie of langdurige revalidatie.

Beschrijving van de aandoening

De pols bestaat uit meerdere kleine handwortelbeentjes die nauw samenwerken met banden, pezen, spieren en gewrichten. Deze samenwerking is nodig om kracht, grip, steun en fijne bewegingen goed te kunnen uitvoeren.

Bij polsinstabiliteit bewegen één of meerdere handwortelbeentjes niet goed ten opzichte van elkaar. Dit kan komen door bandletsel, trauma, hypermobiliteit, verminderde spiercontrole, een oude breuk, ontstekingsziekte of slijtage.

Polsinstabiliteit kan subtiel zijn. Sommige mensen voelen vooral pijn, klikken of onzekerheid bij steunen. Anderen ervaren een duidelijke knap, krachtsverlies, een los gevoel of het idee dat de pols “niet goed spoort”.

Bij traumatische instabiliteit is vaak een specifiek ligament beschadigd, zoals het scapholunaire ligament of lunotriquetrale ligament. Bij midcarpale instabiliteit speelt vaak een combinatie van laxiteit, hypermobiliteit en verminderde neuromusculaire controle mee.

Uitleg afbeelding: De afbeelding toont de handwortelbeentjes en ligamenten van de pols. Wanneer de samenwerking tussen botjes, banden en spieren verstoord raakt, kan pijn, klikken, krachtsverlies of instabiliteit ontstaan.

Vormen van polsinstabiliteit

Polsinstabiliteit is een verzamelnaam. Er zijn verschillende vormen, afhankelijk van welke banden, botjes of bewegingsketens betrokken zijn.

• Scapholunaire instabiliteit: Instabiliteit tussen het os scaphoideum en os lunatum. Dit kan ontstaan na letsel van het scapholunaire ligament en kan leiden tot DISI.
• DISI-deformiteit: Dorsal intercalated segment instability. Hierbij kantelt het os lunatum naar achteren, vaak bij chronische scapholunaire instabiliteit.
• Lunotriquetrale instabiliteit: Instabiliteit tussen het os lunatum en os triquetrum. Dit kan leiden tot VISI.
• VISI-deformiteit: Volar intercalated segment instability. Hierbij kantelt het os lunatum naar de handpalmzijde, vaak bij lunotriquetraal bandletsel.
• Midcarpale instabiliteit: Instabiliteit tussen de proximale en distale rij handwortelbeentjes. Dit komt vaker voor bij hypermobiliteit en verminderde proprioceptieve controle.
• Adaptieve carpale instabiliteit: Een afwijkende polsstand door bijvoorbeeld een verkeerd genezen radiusfractuur, waardoor de handwortelbeentjes zich aanpassen aan een veranderde stand.
• Posttraumatische instabiliteit: Instabiliteit na een val, breuk, luxatie, ligamentletsel of operatie.

Vormen van polsinstabiliteit

Polsinstabiliteit is een verzamelnaam. Er zijn verschillende vormen, afhankelijk van welke banden, botjes of bewegingsketens betrokken zijn.

• Scapholunaire instabiliteit: Instabiliteit tussen het os scaphoideum en os lunatum. Dit kan ontstaan na letsel van het scapholunaire ligament en kan leiden tot DISI.
• DISI-deformiteit: Dorsal intercalated segment instability. Hierbij kantelt het os lunatum naar achteren, vaak bij chronische scapholunaire instabiliteit.
• Lunotriquetrale instabiliteit: Instabiliteit tussen het os lunatum en os triquetrum. Dit kan leiden tot VISI.
• VISI-deformiteit: Volar intercalated segment instability. Hierbij kantelt het os lunatum naar de handpalmzijde, vaak bij lunotriquetraal bandletsel.
• Midcarpale instabiliteit: Instabiliteit tussen de proximale en distale rij handwortelbeentjes. Dit komt vaker voor bij hypermobiliteit en verminderde proprioceptieve controle.
• Adaptieve carpale instabiliteit: Een afwijkende polsstand door bijvoorbeeld een verkeerd genezen radiusfractuur, waardoor de handwortelbeentjes zich aanpassen aan een veranderde stand.
• Posttraumatische instabiliteit: Instabiliteit na een val, breuk, luxatie, ligamentletsel of operatie.

Wanneer moet je opletten?

Niet elke klik in de pols is ernstig. Maar bij pijn, trauma, zwelling, instabiliteitsgevoel of krachtsverlies is het verstandig om de klacht goed te laten beoordelen.

Neem contact op met huisarts, fysiotherapeut of handtherapeut bij

• Pijn na een val op de hand of duidelijke verdraaiing van de pols.
• Zwelling, blauwe plek of duidelijke drukpijn rond de pols.
• Een klik, knap, clunk of verspringend gevoel met pijn.
• Het gevoel dat de pols los, onzeker of instabiel is.
• Niet goed kunnen steunen, wringen, draaien of grijpen.
• Krachtsverlies, minder grip of spullen laten vallen.
• Pijn die blijft bestaan na een zogenaamde “polsverstuiking”.
• Klachten na een scaphoid-, radius- of andere polsbreuk.
• Klachten bij hypermobiliteit, reuma of bindweefselproblemen.
• Tintelingen, gevoelsverlies of koude/blauw verkleurde vingers.

Bel 112 bij ernstig trauma, duidelijke standsafwijking, open wond, verlamming, hevige pijn met snelle zwelling, koude of blauw verkleurde hand of andere acute alarmsignalen.

Ontstaanswijze

Polsinstabiliteit ontstaat wanneer banden, botten, spieren of pezen de handwortelbeentjes onvoldoende goed begeleiden. Dit kan acuut na trauma ontstaan of geleidelijk door overbelasting, hypermobiliteit of slijtage.

• Val op uitgestrekte hand: Een val met gestrekte pols is een veelvoorkomende oorzaak van bandletsel, scaphoidletsel of instabiliteit.
• Scapholunair bandletsel: Letsel van het ligament tussen scaphoid en lunatum kan leiden tot instabiliteit en soms DISI.
• Lunotriquetraal bandletsel: Letsel tussen lunatum en triquetrum kan instabiliteit geven en soms VISI.
• Scaphoidfractuur: Een breuk van het scaphoid kan later pijn, stijfheid of instabiliteit geven.
• Verkeerd genezen radiusfractuur: Een standsafwijking na een polsbreuk kan de belasting van de handwortelbeentjes veranderen.
• Hypermobiliteit: Meer gewrichtslaxiteit kan bijdragen aan midcarpale instabiliteit of een verspringend gevoel.
• Verminderde proprioceptie: Minder goede aansturing en positiegevoel kan ervoor zorgen dat de pols minder stabiel wordt belast.
• Sportbelasting: Turnen, tennis, padel, hockey, klimmen, krachtsport en contactsporten kunnen de pols herhaald belasten.
• Werkbelasting: Herhaald tillen, wringen, duwen, trekken, steunen, gereedschap of langdurig computerwerk kan klachten onderhouden.
• Krukkengebruik: Langdurig steunen op krukken kan extra druk en belasting op de pols geven.
• Reuma of ontstekingsziekte: Ontstekingen kunnen banden, pezen en gewrichten kwetsbaarder maken.
• Degeneratie of artrose: Langdurige instabiliteit of slijtage kan de polsfunctie verder verminderen.

Symptomen

De klachten bij polsinstabiliteit kunnen wisselend zijn. Ze nemen vaak toe bij steunen, draaien, wringen, tillen, sporten of kracht zetten.

• Pijn rondom de pols: Pijn kan aan de duimzijde, pinkzijde, middenpols of rugzijde van de pols zitten.
• Zwelling: Vooral na trauma of bij actieve irritatie kan zwelling ontstaan.
• Klikken of knappen: Een klik, knap, clunk of verspringend gevoel kan passen bij instabiliteit.
• Instabiliteitsgevoel: De pols voelt los, onzeker of niet betrouwbaar aan.
• Krachtsverlies: Minder grip, moeite met tillen of spullen laten vallen.
• Pijn bij steunen: Bijvoorbeeld bij opdrukken, uit bed komen, yoga, turnen of steunen op een tafel.
• Pijn bij draaien: Potten openen, wringen, schroeven of onderarm draaien kan klachten geven.
• Drukpijn: Pijn bij druk op specifieke gewrichtsspleten of ligamentregio’s.
• Bewegingsbeperking: Minder goed buigen, strekken of draaien van de pols.
• Vermoeid gevoel: De pols kan snel moe of overbelast aanvoelen.
• Sportbeperking: Vooral bij turnen, racketsport, hockey, klimmen, krachttraining of contactsport.
• Slijtageklachten: Langdurige instabiliteit kan bijdragen aan artrose, stijfheid en blijvende bewegingsbeperking.

Diagnose

De diagnose polsinstabiliteit wordt gesteld met het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek en zo nodig aanvullend onderzoek. Belangrijk zijn het ontstaan, trauma, pijnplek, klik/knap, instabiliteitsgevoel, gripkracht en belastbaarheid.

Bij lichamelijk onderzoek wordt gekeken naar beweeglijkheid, zwelling, drukpijn, gripkracht, stabiliteitstesten, pijn bij steunen, pijn bij draaien en eventuele tekenen van hypermobiliteit of zenuwklachten.

Bij verdenking op scapholunair letsel kan de Watson-test of scaphoid shift-test worden gebruikt. Bij andere vormen kan onderzoek gericht zijn op lunotriquetrale instabiliteit, midcarpale instabiliteit, TFCC-letsel, DRUJ-instabiliteit of peesproblemen.

Een röntgenfoto kan helpen bij verdenking op breuk, standsafwijking, scapholunaire afstand, DISI/VISI-stand of artrose. Soms zijn stressopnames, CT, MRI, MRI-artrogram of echo nodig. Bij aanhoudende verdenking op ligament- of kraakbeenletsel kan artroscopie nodig zijn voor beoordeling en soms directe behandeling.

Aandoeningen die erop kunnen lijken

Polsinstabiliteit kan lijken op TFCC-letsel, ziekte van Kienböck, scaphoidfractuur, DRUJ-instabiliteit, ECU-peesinstabiliteit, polsartrose, ganglion, zenuwbeknelling, reuma of peesklachten rond de pols.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling hangt af van de oorzaak en ernst van de instabiliteit. Een acute bandscheur na trauma vraagt een andere aanpak dan milde midcarpale instabiliteit bij hypermobiliteit. Daarom is een goede beoordeling belangrijk.

• Belasting aanpassen: Verminder tijdelijk steunen, wringen, zwaar tillen, opdrukken, turnen, racketsport of krachttraining als dit klachten uitlokt.
• Brace of tape: Een polsbrace of tape kan tijdelijk steun geven en belasting doseren. Gebruik dit niet om door duidelijke pijn of instabiliteit heen te trainen.
• Pijnregulatie: Paracetamol of ontstekingsremmende medicatie kan tijdelijk helpen. Overleg bij maagklachten, nierproblemen, bloedverdunners, zwangerschap of medicatiegebruik.
• Handtherapie of fysiotherapie: Kan helpen bij stabiliteitstraining, proprioceptie, grip, polscontrole, belastingopbouw en sport-/werkhervatting.
• Proprioceptietraining: Oefeningen voor positiegevoel en controle zijn belangrijk, vooral bij midcarpale instabiliteit of hypermobiliteit.
• Krachtopbouw: Bouw onderarmkracht, gripkracht, polsstabiliteit, schoudercontrole en rompcontrole geleidelijk op.
• Manuele therapie: Kan soms zinvol zijn bij bewegingsbeperkingen of functiestoornissen, maar niet als vervanging voor beoordeling bij traumatische instabiliteit.
• Ergonomie: Pas werkplek, muis/toetsenbord, gereedschap, sportmateriaal, stuurpositie of gripdikte aan als dit klachten onderhoudt.
• Ergotherapie: Kan helpen bij aanpassingen in werk, huishouden, hobby of hulpmiddelen wanneer polsbelasting tijdelijk beperkt moet worden.
• Injectie of specialistisch beleid: Soms bespreekt een arts injectie, aanvullend onderzoek of verwijzing bij aanhoudende pijn of ontsteking.
• Operatie: Bij duidelijke bandscheur, blijvende instabiliteit, DISI/VISI, scapholunaire of lunotriquetrale instabiliteit kan een handchirurg operatieve opties bespreken.
• Na operatie: Revalidatie verloopt meestal langzaam en stapsgewijs volgens het schema van de specialist. Vaak zijn immobilisatie, mobiliteit, krachtopbouw en functionele training nodig.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan helpen bij rustige opbouw van mobiliteit, kracht en belastbaarheid wanneer ernstige instabiliteit is uitgesloten.
• BehandelaarWijzer: Bij aanhoudende polsklachten, instabiliteitsgevoel, sporthervatting of revalidatie kun je via de BehandelaarWijzer zoeken naar een passende fysiotherapeut of handtherapeut.