Samenvatting

• Beschrijving klachten: Schouderartrose is slijtage van het schoudergewricht. Het kraakbeen wordt dunner, waardoor pijn, stijfheid, bewegingsbeperking, kraken en moeite met dagelijkse activiteiten kunnen ontstaan.
• Ontstaanswijze: Schouderartrose kan ontstaan door leeftijd, eerdere schouderbreuk, schouderluxatie, operatie, langdurige overbelasting, reumatoïde artritis, verminderde bot- of gewrichtskwaliteit, erfelijke aanleg of verandering van belasting en herstel.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn pijn diep in de schouder, start- of ochtendstijfheid, pijn bij heffen of draaien, beperkte beweeglijkheid, krachtsverlies, crepitaties, nachtelijke pijn en uitstraling naar bovenarm, nek of bovenrug.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld op basis van klachten, lichamelijk onderzoek en zo nodig beeldvorming. Een röntgenfoto kan artrose tonen, maar slijtage op beeldvorming verklaart niet altijd alle pijn.
• (Zelf)behandeling en herstel: De aanpak bestaat uit uitleg, pijnregulatie, belastingsaanpassing, oefentherapie, fysiotherapie, mobiliteit en krachtopbouw. Bij ernstige pijn en functieverlies kan een injectie of operatie, zoals een schouderprothese, worden overwogen.

Beschrijving van de aandoening

Schouderartrose betekent slijtage van het schoudergewricht. In medische termen wordt dit ook wel omarthrose genoemd. Bij artrose wordt het kraakbeen in het gewricht dunner of minder glad. Hierdoor kan het gewricht stijver, gevoeliger en minder soepel worden.

De schouder bestaat uit meerdere gewrichten. Bij schouderartrose gaat het meestal om het glenohumerale gewricht: de verbinding tussen de kop van de bovenarm en de kom van het schouderblad. Soms speelt ook het AC-gewricht mee, het kleine gewricht boven op de schouder tussen sleutelbeen en schouderdak.

Schouderartrose komt minder vaak voor dan artrose van knie of heup, maar kan veel invloed hebben op dagelijkse activiteiten. Reiken, aankleden, haren wassen, jas aantrekken, tillen, bovenhands werken en slapen op de aangedane schouder kunnen pijnlijk of beperkt zijn.

Belangrijk is dat artrose op een röntgenfoto niet altijd één-op-één verklaart hoeveel pijn iemand heeft. Sommige mensen hebben duidelijke slijtage op beeldvorming met weinig klachten. Anderen hebben veel pijn en beperking terwijl de afwijkingen op beeldvorming relatief beperkt zijn. De combinatie van klachten, onderzoek, functie en beeldvorming bepaalt wat logisch is.

Artrose betekent niet automatisch dat bewegen slecht is

Bij schouderartrose is gedoseerd bewegen meestal juist belangrijk. Het doel is niet om slijtage “weg te trainen”, maar om pijn beter te reguleren, de schouderfunctie te behouden en spieren rondom schouderblad, bovenrug en bovenarm zo goed mogelijk te laten samenwerken.

Soorten slijtage rond de schouder

Schouderpijn door slijtage kan uit verschillende structuren komen. De plek van de pijn en de bewegingsbeperking helpen om onderscheid te maken.

• Glenohumerale artrose: Slijtage van het echte schoudergewricht tussen bovenarmkop en schouderkom. Geeft vaak diepe schouderpijn en beperking in meerdere bewegingsrichtingen.
• AC-artrose: Slijtage van het AC-gewricht boven op de schouder. Geeft vaak lokale pijn boven op de schouder en pijn bij armbewegingen voorlangs het lichaam.
• Secundaire artrose: Artrose die ontstaat na eerdere schade, zoals een schouderfractuur, schouderluxatie, operatie of langdurige instabiliteit.
• Artrose bij ontstekingsreuma: Bij reumatoïde artritis of andere ontstekingsziekten kan het gewricht door ontsteking beschadigd raken.
• Rotator cuff arthropathie: Slijtage en veranderde schoudermechanica door langdurige grote peesscheuren van de rotator cuff.

Een goede beoordeling helpt om te bepalen of de klachten vooral uit het schoudergewricht komen of dat pezen, slijmbeurs, nek, AC-gewricht of schouderbladcontrole ook meespelen.

Wanneer moet je opletten?

Schouderartrose ontwikkelt zich meestal geleidelijk. Snelle verandering, hevige pijn of klachten na trauma passen niet altijd bij gewone artrose en moeten zorgvuldig worden beoordeeld.

Neem contact op met huisarts of specialist bij

• Nieuwe hevige schouderpijn na een val, botsing of ongeval.
• Niet kunnen heffen of gebruiken van de arm na trauma.
• Forse zwelling, roodheid, warmte of koorts.
• Plots duidelijke krachtsvermindering of functieverlies.
• Tintelingen, gevoelsverlies of uitstralende pijn met uitval.
• Nachtelijke pijn die niet verandert door houding of rust.
• Onverklaard gewichtsverlies, bekende kanker of algemeen ziek zijn.
• Snel toenemende pijn of beperking zonder duidelijke reden.
• Koude, bleke of blauwe hand of duidelijke doorbloedingsproblemen.
• Twijfel of de klachten passen bij artrose of een normaal beloop.

Bel 112 bij ernstige benauwdheid, druk op de borst, verlamming, acute ernstige uitval, flauwvallen of ernstig trauma.

Ontstaanswijze

Schouderartrose ontstaat meestal geleidelijk. Het kraakbeen in het schoudergewricht verandert, wordt dunner of minder glad. Ook kunnen veranderingen ontstaan in het bot onder het kraakbeen, het gewrichtskapsel en de omliggende spieren.

• Leeftijd: De kans op artrose neemt toe naarmate iemand ouder wordt, al krijgt lang niet iedereen klachten.
• Eerdere schouderschade: Een eerdere breuk, luxatie, operatie of langdurige instabiliteit kan de kans op artrose vergroten.
• Kraakbeenverlies: Het gewrichtskraakbeen kan geleidelijk dunner worden, waardoor bewegen minder soepel gaat.
• Botveranderingen: Het bot onder het kraakbeen kan veranderen en er kunnen osteofyten ontstaan, kleine botuitgroeisels aan de gewrichtsranden.
• Ontstekingsreactie: Bij opvlammingen kan het gewricht gevoeliger, stijver of pijnlijker zijn.
• Overbelasting of eenzijdige belasting: Zwaar of herhaald bovenhands werk, sport of langdurig dezelfde belasting kan klachten uitlokken of onderhouden.
• Verminderde spierfunctie: Minder controle of kracht van rotator cuff, schouderbladspieren en bovenrug kan de schouder gevoeliger maken.
• Reumatoïde artritis: Ontstekingsreuma kan het schoudergewricht aantasten en artroseachtige schade veroorzaken.
• Osteoporose en botkwaliteit: Verminderde botkwaliteit speelt vooral mee bij breukrisico en herstel na letsel, maar kan ook onderdeel zijn van het bredere schouderprobleem.
• Leefstijl en belastbaarheid: Slechte slaap, weinig beweging, stress, roken, overgewicht of lage algemene conditie kunnen pijn en herstel beïnvloeden.

Symptomen

De klachten bij schouderartrose ontwikkelen zich meestal langzaam. Pijn en stijfheid wisselen vaak per dag en kunnen toenemen bij belasting, kou, vermoeidheid of ontstekingsachtige opvlammingen.

• Diepe schouderpijn: Pijn in of rondom het schoudergewricht, vaak diep en zeurend.
• Pijn bij bewegen: Vooral bij heffen, draaien, reiken, aankleden, jas aantrekken of achter de rug bewegen.
• Startstijfheid: De schouder voelt stijf na rust of bij het opstarten.
• Ochtendstijfheid: Stijfheid in de ochtend, meestal kortdurend en vaak minder dan dertig minuten.
• Bewegingsbeperking: De schouder beweegt minder ver, vaak in meerdere richtingen.
• Krachtsverlies: Minder kracht bij heffen, dragen, duwen of trekken.
• Krakend of knisperend gevoel: Crepitaties kunnen hoorbaar of voelbaar zijn bij beweging en zijn niet altijd gevaarlijk.
• Drukpijn: Pijn aan de voorzijde of rondom het schoudergewricht.
• Nachtelijke pijn: Slapen op de aangedane schouder kan pijnlijk zijn.
• Uitstralende pijn: Pijn kan uitstralen naar bovenarm, nek, bovenrug of soms borstregio.
• Zwelling of warmte: Bij opvlamming kan het gewricht gevoeliger, warmer of wat dikker aanvoelen.
• Beperking in dagelijkse activiteiten: Bijvoorbeeld aankleden, haren wassen, iets uit een kast pakken, autorijden of tillen.

Alarmsignalen

Neem contact op met huisarts of specialist bij nieuwe hevige pijn na trauma, forse zwelling, roodheid, warmte, koorts, plots krachtsverlies, tintelingen, gevoelsverlies, nachtelijke pijn die niet verandert, onverklaard gewichtsverlies of snelle verslechtering. Bel 112 bij druk op de borst, ernstige benauwdheid, verlamming, acute ernstige uitval of ernstig trauma.

Diagnose

De diagnose schouderartrose wordt gesteld op basis van het klachtenverhaal, lichamelijk onderzoek en zo nodig beeldvorming. Tijdens het onderzoek wordt gekeken naar pijnlocatie, bewegingsbeperking, kracht, schouderbladcontrole, nekfunctie en dagelijkse beperkingen.

Omdat schouderpijn meerdere oorzaken kan hebben, wordt ook gekeken of klachten misschien passen bij rotator cuff-problemen, frozen shoulder, AC-gewrichtsklachten, peesontsteking, schouderinstabiliteit, nekuitstraling of gevolgen van een eerdere breuk of luxatie.

Beeldvormend onderzoek, zoals een röntgenfoto, kan artrose zichtbaar maken. Denk aan versmalling van de gewrichtsspleet, botuitgroeiingen of veranderingen van het bot onder het kraakbeen. Een MRI of echo kan soms zinvol zijn bij twijfel over pezen, kapsel of andere schouderstructuren.

Beeldvorming is niet altijd nodig bij milde of herkenbare klachten. Het wordt vooral overwogen bij onduidelijkheid, verdenking op andere oorzaken, aanhoudende ernstige klachten of wanneer een operatie of injectiebehandeling wordt besproken.

Belangrijk: slijtage op een foto of scan betekent niet automatisch dat alle pijn daardoor komt. De klachten, functie en het onderzoek blijven leidend.

(Zelf)behandeling en herstel

Schouderartrose is meestal niet volledig omkeerbaar, maar klachten zijn vaak wel te beïnvloeden. De behandeling richt zich op minder pijn, meer controle, behoud van beweeglijkheid, betere spierfunctie en slim omgaan met belasting.

• Uitleg en verwachtingen: Begrijpen wat artrose is helpt om beter met klachten om te gaan. Slijtage betekent niet dat je de schouder niet meer mag gebruiken.
• Belastingsaanpassing: Verminder tijdelijk activiteiten die klachten sterk uitlokken, zoals zwaar tillen, langdurig bovenhands werken of herhaald reiken. Blijf wel rustig bewegen.
• Pijnstilling of lokale pijnverlichting: Pijnstillers, ontstekingsremmers of lokale gel kunnen soms tijdelijk helpen. Overleg met huisarts of apotheker bij medicatiegebruik, bloedverdunners, maagklachten, nierproblemen of zwangerschap.
• Warmte of kou: Warmte kan prettig zijn bij stijfheid. Kou kan helpen bij opvlammingen met pijn of warmtegevoel. Kies wat tijdelijk verlichting geeft.
• Oefentherapie: Oefeningen voor mobiliteit, rotator cuff, schouderbladspieren, bovenrug, romp en conditie kunnen helpen om de schouder beter belastbaar te maken.
• Mobiliteit behouden: Lichte bewegingsoefeningen, pendelen, rustige rotatie en gecontroleerde reikoefeningen kunnen stijfheid beperken.
• Schouderkatrol of oefenmateriaal: Een schouderkatrol, oefenbanden of lichte gewichten kunnen helpen bij rustige opbouw, mits de oefeningen passen bij jouw fase en pijnniveau.
• Fysiotherapie: Een fysiotherapeut kan helpen met oefenopbouw, pijneducatie, mobilisatie, houding, schouderbladcontrole en terugkeer naar dagelijkse activiteiten of sport.
• Brace of tape: Een schouderbrace of tape kan tijdelijk steun of bewustwording geven bij bepaalde activiteiten. Gebruik dit niet continu, omdat de schouder juist belastbaar moet blijven.
• Injectie of medicamenteuze behandeling: Bij duidelijke ontstekingsachtige opvlamming of ernstige pijn kan de huisarts of specialist soms een injectie of andere medicatie overwegen.
• Ergotherapie: Bij langdurige beperkingen kan ergotherapie helpen om werk, huishouden, slapen, aankleden en dagelijkse activiteiten slimmer aan te passen.
• Operatie of schouderprothese: Bij ernstige pijn, grote beperkingen en onvoldoende effect van conservatieve behandeling kan een schouderprothese of andere operatie besproken worden met de orthopedisch chirurg.
• Revalidatie na operatie: Na een operatie volgt meestal een periode met sling of mitella, gevolgd door stapsgewijze revalidatie onder begeleiding van arts en fysiotherapeut.
• Trainingsschema op maat: Een trainingsschema op maat kan helpen bij rustige opbouw van mobiliteit, kracht, houding, conditie en belastbaarheid.
• Begeleiding op locatie: Via de BehandelaarWijzer kun je zoeken naar een passende fysiotherapeut voor schouderartrose.
• Leefstijl: Voldoende slaap, gezonde voeding, regelmatige beweging, niet roken, stressregulatie en een gezond gewicht ondersteunen pijnregulatie en algemene belastbaarheid.