Samenvatting

• Beschrijving klachten: Een pancoasttumor is een zeldzame longtoptumor die zenuwklachten richting arm, pols, hand of vingers kan geven. Daardoor kan het soms lijken op carpaal tunnelsyndroom, ulnarisbeknelling, nekuitstraling of een lokale handklacht.
• Ontstaanswijze: Een pancoasttumor is meestal een vorm van longkanker. Risicofactoren zijn onder andere roken, passief roken en langdurige blootstelling aan schadelijke stoffen zoals asbest, dieseluitlaatgassen, radon of bepaalde industriële stoffen.
• Symptomen: Mogelijke klachten zijn tintelingen, doof gevoel, pijn of krachtsverlies in hand of vingers, minder knijpkracht, minder fijne motoriek, uitstralende pijn vanuit schouder of arm, nachtelijke pijn, gewichtsverlies, vermoeidheid, bloed ophoesten of tekenen van het syndroom van Horner.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts met lichamelijk en neurologisch onderzoek, beeldvorming zoals röntgenfoto, CT-scan, MRI-scan of PET-scan en weefselonderzoek via biopsie.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling hoort via longarts, oncoloog en/of chirurg te verlopen. Mogelijkheden zijn chemotherapie, bestraling, immunotherapie, doelgerichte therapie, operatie en nazorg. Fysiotherapie of handtherapie kan ondersteunend zijn tijdens herstel of revalidatie.

Beschrijving van de aandoening

Een pancoasttumor, ook wel longtoptumor of superior sulcus tumor genoemd, is een tumor die bovenin de long ontstaat. Door deze ligging kan de tumor druk geven op zenuwen die vanuit de nek en schouderregio naar arm, pols, hand en vingers lopen.

Bij de regio pols en hand is vooral belangrijk dat de klachten soms kunnen lijken op een lokale hand- of zenuwklacht, zoals carpaal tunnelsyndroom, ulnarisbeknelling, zenuwbeknelling in de pols of elleboog, peesoverbelasting, nekuitstraling of verminderde handfunctie door overbelasting. Toch past een pancoasttumor meestal niet goed bij een puur lokale pols- of handklacht.

De klachten kunnen bestaan uit tintelingen, doof gevoel, brandende of schietende pijn, minder knijpkracht, verminderde fijne motoriek of krachtsverlies in hand en vingers. Vaak zijn er ook klachten hoger in de keten, zoals pijn rond schouder, oksel, bovenarm, elleboog of onderarm.

Een pancoasttumor kan ook het syndroom van Horner geven. Daarbij kunnen een hangend ooglid, kleinere pupil en minder zweten aan één kant van het gezicht ontstaan. In combinatie met hand-, vinger- of armklachten is dit een belangrijk alarmsignaal.

Toelichting bij de afbeelding: De afbeelding geeft een schematische indruk van een tumor bovenin de long. De exacte ligging en uitbreiding verschillen per persoon en kunnen alleen met medisch onderzoek worden beoordeeld.

Waarom dit bij pols- en handklachten belangrijk is

Pols- en handklachten komen vaak door pezen, gewrichten, zenuwbeknelling of overbelasting. Maar klachten die niet logisch passen bij lokale belasting, samengaan met pijn hoger in schouder of arm, ’s nachts toenemen, krachtsverlies geven of gepaard gaan met gewichtsverlies, bloed ophoesten of een hangend ooglid, moeten medisch worden beoordeeld.

Ontstaanswijze

Een pancoasttumor is meestal een vorm van longkanker die ontstaat in de bovenste longtop. Door de ligging kan de tumor druk geven op of doorgroeien in omliggende structuren, zoals zenuwen richting arm en hand, bovenste ribben, bloedvaten, lymfeklieren en weefsels rond schouder en borstkas.

• Longkanker: Een pancoasttumor is meestal een vorm van niet-kleincellige longkanker.
• Roken: Roken is een belangrijke risicofactor voor longkanker. Ook passief roken verhoogt het risico.
• Blootstelling aan schadelijke stoffen: Langdurige blootstelling aan stoffen zoals asbest, radon, dieseluitlaatgassen, chroom, nikkel, arsenicum of andere kankerverwekkende stoffen kan het risico verhogen.
• Ligging bovenin de long: Door de ligging in de longtop kunnen klachten uitstralen richting schouder, oksel, bovenarm, elleboog, onderarm, pols, hand of vingers.
• Betrokkenheid van de plexus brachialis: Druk op zenuwen richting arm en hand kan uitstralende pijn, tintelingen, doof gevoel, krachtsverlies of verminderde handfunctie geven.
• Hand- en vingerklachten: Klachten kunnen vooral in hand, vingers of pinkzijde aanwezig zijn, waardoor het kan lijken op carpaal tunnelsyndroom, ulnarisbeknelling of een lokale zenuwklacht.
• Betrokkenheid van bloedvaten: Druk op bloedvaten kan zwelling, zwaar gevoel of kleurverandering van arm of hand geven.
• Syndroom van Horner: Betrokkenheid van zenuwbanen richting het gezicht kan zorgen voor een hangend ooglid, kleine pupil en minder zweten aan één kant van het gezicht.
• Doorgroei naar omliggende structuren: De tumor kan bloedvaten, lymfeklieren, ribben, wervels, zenuwen of omliggende weefsels aantasten.
• Niet besmettelijk: Longkanker is niet besmettelijk. Erfelijke aanleg kan soms een rol spelen, maar roken en omgevingsfactoren zijn vaker bepalend.

Niet elke handklacht komt uit de hand

Tintelingen, krachtsverlies of pijn in hand en vingers kunnen ook afkomstig zijn van zenuwen in nek, schouder, borstkas of longtopgebied. Zeker bij klachten die niet passen bij lokale handbelasting of samengaan met algemene alarmsignalen is medische beoordeling belangrijk.

Symptomen

De symptomen van een pancoasttumor hangen samen met de ligging bovenin de long en mogelijke betrokkenheid van zenuwen, bloedvaten, ribben en omliggende weefsels. In de regio pols en hand kunnen klachten lijken op zenuwbeknelling, peesklachten, carpaal tunnelsyndroom of nekuitstraling.

• Tintelingen in hand of vingers: Vooral tintelingen die niet goed passen bij één lokale polsbelasting vragen aandacht.
• Doof gevoel: Gevoelsvermindering in hand, vingers of pinkzijde kan voorkomen door zenuwbetrokkenheid.
• Brandende of schietende pijn: Zenuwpijn kan uitstralen vanuit schouder of arm richting pols, hand of vingers.
• Krachtsverlies: Zwakte in hand, vingers, pols of arm kan ontstaan door druk op zenuwen.
• Minder knijpkracht: Grijpen, knijpen, tillen of vasthouden van voorwerpen kan moeilijker worden.
• Minder fijne motoriek: Schrijven, knopen dichtmaken, typen, potjes openen of kleine voorwerpen oppakken kan lastiger worden.
• Pijn richting pols of hand: Pijn kan vanuit bovenarm, elleboog of onderarm verder doorlopen naar pols en hand.
• Pijn hoger in de keten: Handklachten gaan vaak samen met pijn rond schouder, oksel, bovenarm of bovenrug.
• Nachtelijke pijn: Pijn die vooral ’s nachts aanwezig is of niet goed reageert op rust verdient extra aandacht.
• Syndroom van Horner: Een hangend ooglid, kleinere pupil en minder zweten aan één kant van het gezicht kunnen voorkomen.
• Onverklaard gewichtsverlies: Afvallen zonder duidelijke reden kan een alarmsignaal zijn.
• Vermoeidheid of ziek gevoel: Aanhoudende vermoeidheid kan voorkomen.
• Bloed ophoesten: Dit vraagt altijd medische beoordeling.
• Heesheid of slikproblemen: Kan ontstaan wanneer zenuwen of structuren rond keel of borstkas betrokken raken.
• Zwelling in arm, pols, hand, gezicht of nek: Kan ontstaan door druk op bloedvaten of lymfeafvoer.

Alarmsignalen

Neem snel contact op met de huisarts bij aanhoudende pols-, hand-, vinger- of armklachten zonder duidelijke verklaring, pijn die ’s nachts erger is, tintelingen of krachtsverlies in hand of arm, minder knijpkracht, minder fijne motoriek, onverklaard gewichtsverlies, bloed ophoesten, heesheid, slikproblemen, zwelling in arm of hand, of een hangend ooglid met kleinere pupil aan één kant.

Diagnose

De diagnose pancoasttumor wordt gesteld door een arts. Omdat de klachten kunnen lijken op carpaal tunnelsyndroom, ulnarisbeknelling, peesklachten, nekuitstraling of overbelasting van de hand, is het belangrijk dat alarmsignalen en risicofactoren zorgvuldig worden uitgevraagd.

De arts kijkt naar duur en beloop van de klachten, nachtelijke pijn, uitstraling, tintelingen, krachtsverlies, knijpkracht, fijne motoriek, handfunctie, zwelling, gewichtsverlies, hoesten, bloed ophoesten, rookgeschiedenis en eventuele neurologische signalen. Ook wordt beoordeeld of de klachten logisch passen bij lokale pols- of handbelasting of juist meer op een uitstralend of algemeen probleem wijzen.

Bij lichamelijk onderzoek kan worden gekeken naar pols- en handfunctie, peesprovocatie, zenuwspanning, gevoel, spierkracht, reflexen, knijpkracht, fijne motoriek, schouder- en nekbeweging. Wanneer het beeld niet past bij een gewone pols- of handklacht of wanneer alarmsignalen aanwezig zijn, is verder medisch onderzoek nodig.

Bij verdenking op een longtoptumor is beeldvorming nodig. Dit kan beginnen met een röntgenfoto van de borstkas, maar vaak zijn CT-scan en/of MRI-scan nodig om de longtop, zenuwen, bloedvaten, ribben en omliggende structuren goed te beoordelen. Een PET-scan en biopsie kunnen nodig zijn om uitbreiding en type tumor vast te stellen.

(Zelf)behandeling en herstel

Een pancoasttumor is geen pols- of handklacht om zelf te behandelen. Bij verdenking is snelle medische beoordeling nodig. De behandeling wordt bepaald door longarts, oncoloog, radiotherapeut, chirurg en andere betrokken specialisten. De aanpak hangt af van het type tumor, uitbreiding, algemene gezondheid en behandelbaarheid.

• Neem alarmsignalen serieus: Wacht niet af bij aanhoudende hand-, vinger-, pols- of armklachten met nachtelijke pijn, tintelingen, krachtsverlies, minder knijpkracht, minder fijne motoriek, gewichtsverlies, bloed ophoesten of een hangend ooglid.
• Medische behandeling: Behandeling kan bestaan uit chemotherapie, bestraling, immunotherapie, doelgerichte therapie, operatie of een combinatie hiervan.
• Operatie: Wanneer de tumor technisch en medisch operabel is, kan chirurgische verwijdering onderdeel zijn van de behandeling. Dit wordt altijd specialistisch beoordeeld.
• Pijnbehandeling: Pijn door zenuwdruk of tumoruitbreiding vraagt gerichte medische pijnbehandeling. Gebruik pijnmedicatie alleen volgens advies van arts of apotheker.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken blijft belangrijk voor algemene gezondheid, longfunctie, herstelvermogen en behandeluitkomsten. Gebruik eventueel professionele begeleiding of de e-learning Stoppen met roken.
• Fysiotherapie of handtherapie als nazorg: Begeleiding kan zinvol zijn tijdens of na behandeling voor conditie, ademhaling, armfunctie, handfunctie, knijpkracht, fijne motoriek, zenuwklachten, pijn, vermoeidheid en dagelijkse belastbaarheid. Dit gebeurt bij voorkeur in afstemming met het behandelteam.
• Geen lokale behandeling bij verdenking: Start niet met pols- of handoefeningen, krachttraining, bracegebruik, massage, dry needling of mobilisaties wanneer er alarmsignalen zijn of nog geen medische beoordeling heeft plaatsgevonden.
• Handfunctie herstellen: Na behandeling kan begeleiding nodig zijn bij knijpkracht, fijne motoriek, gevoelsklachten, grijpen, schrijven, typen en dagelijkse handelingen.
• Bewegen op maat: Rustige beweging kan later ondersteunend zijn, maar belasting moet worden afgestemd op klachten, behandeling, bloedwaarden, vermoeidheid, pijn en medische adviezen.
• Voeding en herstel: Voldoende eiwitten, energie, vocht en begeleiding bij gewichtsverlies zijn belangrijk. Bij onbedoeld gewichtsverlies kan een diëtist zinvol zijn.
• Psychologische ondersteuning: Een verdenking of diagnose kanker kan veel angst, onzekerheid en stress geven. Bespreek dit met huisarts, praktijkondersteuner, psycholoog of oncologisch team.
• Nazorg en controle: Regelmatige controles zijn belangrijk om behandeling, bijwerkingen, herstel, pijn en eventuele terugkeer of uitbreiding van ziekte te volgen.
• Leefstijl als ondersteuning: Voldoende slaap, stoppen met roken, gezonde voeding, passende beweging, stressregulatie en sociale steun kunnen de algemene belastbaarheid ondersteunen. Bekijk ook onze informatie over leefstijl.