Samenvatting

• Beschrijving klachten: Trigeminus neuralgie is een vorm van aangezichtspijn door prikkeling of irritatie van de nervus trigeminus, ook wel de drielingzenuw genoemd. Deze zenuw verzorgt het gevoel in grote delen van het gezicht.
• Ontstaanswijze: Mogelijke oorzaken zijn druk van een bloedvat op de zenuw, aantasting van de trigeminuszenuw, multiple sclerose, eerdere ingrepen, infecties, ontsteking, een tumor of onbekende oorzaak.
• Symptomen: Kenmerkend zijn korte, heftige, elektrische of schietende pijnscheuten in één kant van het gezicht. Prikkels zoals aanraken, kauwen, praten, tandenpoetsen, scheren, wind of temperatuurverschil kunnen een aanval uitlokken.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld door een arts op basis van het klachtenpatroon, lichamelijk en neurologisch onderzoek. Soms is een MRI-scan nodig om andere oorzaken uit te sluiten.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling bestaat vaak uit medicatie tegen zenuwpijn, begeleiding door huisarts of neuroloog, vermijden van persoonlijke triggers en in geselecteerde gevallen pijnpoli- of neurochirurgische behandeling.

Beschrijving van de aandoening

Trigeminus neuralgie is een vorm van aangezichtspijn waarbij de nervus trigeminus, ook wel de drielingzenuw genoemd, betrokken is. Dit is de vijfde hersenzenuw en een belangrijke gevoelszenuw van het gezicht.

De trigeminuszenuw heeft drie grote takken. De eerste tak verzorgt gevoel rond voorhoofd, oog en bovenkant van het gezicht. De tweede tak loopt richting wang, neus, bovenkaak en bovengebit. De derde tak loopt richting onderkaak, ondergebit, kin en deels de tong. Bij trigeminus neuralgie ontstaan pijnscheuten meestal in één of meer van deze gebieden.

De pijn is vaak kort, fel, schietend, brandend of elektrisch van karakter. Een aanval kan enkele seconden tot minuten duren en meerdere keren per dag terugkomen. Tussen de aanvallen door kan iemand weinig of geen pijn hebben, maar sommige mensen houden ook een zeurend of branderig restgevoel.

Trigeminus neuralgie komt vaker voor op middelbare en oudere leeftijd. De aandoening kan veel impact hebben, omdat gewone dagelijkse prikkels zoals eten, praten, tandenpoetsen, scheren of wind langs het gezicht een aanval kunnen uitlokken.

Onderscheid met atypische aangezichtspijn

Atypische aangezichtspijn lijkt soms op trigeminus neuralgie, maar is vaak diffuser, langduriger en minder duidelijk aanvalsvormig. De pijn kan breder in het gezicht aanwezig zijn en de oorzaak is soms moeilijker aan te wijzen. Ook tandproblemen, kaakklachten, bijholteklachten, migraine, cervicogene hoofdpijn en clusterhoofdpijn kunnen overlappende klachten geven.

Ontstaanswijze

Trigeminus neuralgie ontstaat door prikkeling, irritatie of beschadiging van de trigeminuszenuw. Soms is er druk van een bloedvat op de zenuw vlak bij de hersenstam. In andere gevallen is er sprake van een andere neurologische, ontstekings- of structurele oorzaak. Soms wordt geen duidelijke oorzaak gevonden.

• Druk van een bloedvat: Een bloedvat kan dicht tegen de trigeminuszenuw liggen en de zenuw prikkelen. Dit is een bekende oorzaak van klassieke trigeminus neuralgie.
• Aantasting van de trigeminuszenuw: Beschadiging of irritatie van de zenuw kan ontstaan na trauma, operatie, tandheelkundige ingreep, bijholte-ingreep of infectie.
• Multiple sclerose: Bij multiple sclerose kan de beschermlaag rond zenuwen worden aangetast. Dit kan soms trigeminus neuralgie veroorzaken, vooral bij jongere patiënten.
• Ontsteking of infectie: Ontstekingsprocessen, bijvoorbeeld rond bijholten, gebit of zenuwweefsel, kunnen aangezichtspijn veroorzaken of versterken.
• Tand-, kaak- of bijholteproblemen: Tandproblemen, kaakklachten of bijholteontsteking kunnen pijn geven die lijkt op trigeminus neuralgie.
• Tumor of ruimte-innemende afwijking: Zeldzamer kan een tumor of gezwel druk geven op zenuwen of omliggende structuren.
• Vaat- of neurologische problemen: In zeldzame situaties kunnen vaatproblemen of neurologische aandoeningen aangezichtspijn of uitvalsverschijnselen geven.
• Onbekende oorzaak: Bij een deel van de mensen wordt geen duidelijke oorzaak gevonden, ondanks passend onderzoek.
• Triggers: Aanvallen kunnen worden uitgelokt door aanraking, kauwen, praten, tandenpoetsen, scheren, make-up aanbrengen, koude wind of temperatuurwisselingen.

Niet elke aangezichtspijn is trigeminus neuralgie

Aangezichtspijn kan ook komen door gebit, kaakgewricht, bijholten, huid, zenuwen, migraine, clusterhoofdpijn of nekgerelateerde klachten. Daarom is een zorgvuldige beoordeling belangrijk, zeker bij nieuwe, heftige of afwijkende klachten.

Symptomen

Trigeminus neuralgie heeft vaak een herkenbaar patroon. De pijn is meestal kortdurend, zeer fel en eenzijdig. De klachten zitten in het verzorgingsgebied van één of meer takken van de trigeminuszenuw.

• Korte, heftige pijnscheuten: De pijn voelt vaak als een elektrische schok, steek, brandende scheut of messteek.
• Eenzijdige aangezichtspijn: De pijn zit meestal aan één kant van het gezicht.
• Pijn rond wang, kaak of oog: De pijn kan zitten bij oog, voorhoofd, wang, neus, bovenkaak, onderkaak, tanden of kin.
• Aanvallen van seconden tot minuten: De pijnscheuten duren vaak kort, maar kunnen meerdere keren achter elkaar optreden.
• Triggerpunten: Een klein gebied in het gezicht kan extreem gevoelig zijn en een aanval uitlokken bij aanraking.
• Uitlokking door dagelijkse activiteiten: Praten, kauwen, slikken, lachen, tandenpoetsen, scheren, gezicht wassen of make-up aanbrengen kan pijn uitlokken.
• Wind of kou als trigger: Koude lucht of wind langs het gezicht kan een aanval veroorzaken.
• Rust tussen aanvallen: Tussen aanvallen door kan iemand pijnvrij zijn, al kan een restgevoel of branderigheid blijven bestaan.
• Tranen, roodheid of zweten: Soms ontstaan tranen, roodheid of zweten aan dezelfde kant, maar dit is niet altijd aanwezig.
• Angst voor uitlokking: Door de heftigheid kunnen mensen eten, praten, tandenpoetsen of sociale situaties gaan vermijden.
• Slaap- en stemmingsproblemen: Langdurige pijn kan leiden tot slecht slapen, angst, somberheid of uitputting.
• Gewichtsverlies: Soms ontstaat gewichtsverlies doordat eten of kauwen pijn uitlokt.

Alarmsignalen bij aangezichtspijn

Neem contact op met huisarts of huisartsenpost bij nieuwe of snel toenemende aangezichtspijn, gevoelsverlies in het gezicht, krachtsverlies, scheve mond, dubbelzien, spraakproblemen, koorts, huiduitslag met blaasjes, pijn na trauma, kaakpijn met ziek zijn, of hoofdpijn die plots heel hevig of duidelijk anders is dan normaal.

Toelichting bij de afbeelding: De afbeelding laat het verloop van de nervus trigeminus zien en de gebieden in het gezicht waar pijnscheuten kunnen optreden.

Diagnose

De diagnose trigeminus neuralgie wordt meestal gesteld door de huisarts of neuroloog op basis van het klachtenpatroon. Belangrijk zijn de locatie van de pijn, het korte aanvalskarakter, het elektrische of schietende karakter, de eenzijdigheid en de uitlokking door lichte prikkels.

Bij lichamelijk en neurologisch onderzoek kan worden gekeken naar gevoel in het gezicht, kauwspieren, reflexen, oogbewegingen, andere hersenzenuwen en tekenen van neurologische uitval. Bij klassieke trigeminus neuralgie worden tussen de aanvallen door vaak geen duidelijke afwijkingen gevonden.

Een MRI-scan kan worden overwogen om andere oorzaken uit te sluiten, zoals multiple sclerose, een tumor, vaatdruk op de zenuw of andere afwijkingen rond hersenstam en trigeminuszenuw. Dit is vooral belangrijk bij jonge leeftijd, afwijkende klachten, dubbelzijdige klachten of neurologische uitval.

Ook tandheelkundige, kaak-, bijholte- of oogproblemen kunnen aangezichtspijn geven. Daarom kan soms beoordeling door tandarts, kaakchirurg, KNO-arts, oogarts of pijnspecialist nodig zijn, afhankelijk van het klachtenbeeld.

(Zelf)behandeling en herstel

De behandeling van trigeminus neuralgie hangt af van de ernst, oorzaak, frequentie van aanvallen en invloed op dagelijks functioneren. Omdat gewone pijnstillers vaak onvoldoende werken bij zenuwpijn, is medische beoordeling belangrijk.

• Medische beoordeling: Neem contact op met de huisarts bij terugkerende, heftige of elektrische aangezichtspijn. De huisarts kan beoordelen of verwijzing naar neuroloog, pijnpoli, tandarts, kaakchirurg of KNO-arts nodig is.
• Medicatie tegen zenuwpijn: Carbamazepine of andere middelen tegen zenuwpijn kunnen worden voorgeschreven. Gebruik deze alleen volgens advies van arts en apotheker, omdat controle op bijwerkingen en dosering belangrijk is.
• Gewone pijnstillers werken vaak beperkt: Paracetamol of NSAID’s helpen meestal onvoldoende bij echte trigeminus neuralgie. Gebruik pijnstillers niet langdurig zonder overleg.
• Triggers herkennen en beperken: Probeer persoonlijke triggers te herkennen, zoals kou, wind, tandenpoetsen, kauwen, praten, scheren, aanraking of bepaalde houdingen.
• Praktische aanpassingen: Zacht eten, lauwwarme dranken, voorzichtig tandenpoetsen, gezicht beschermen tegen koude wind en rustig kauwen kunnen tijdelijk helpen om aanvallen minder uit te lokken.
• Onderliggende oorzaken behandelen: Tandproblemen, bijholteklachten, kaakklachten, infecties of neurologische oorzaken vragen elk om een eigen aanpak.
• Fysiotherapie bij bijkomende nek- of kaakspanning: Fysiotherapie behandelt trigeminus neuralgie niet als primaire zenuwaandoening, maar kan zinvol zijn bij bijkomende nek-, kaak-, houdings- of spanningsklachten. Vind eventueel een passende fysiotherapeut via de BehandelaarWijzer.
• Pijnpoli of zenuwblokkade: Bij onvoldoende effect van medicatie kan verwijzing naar een pijnpoli worden overwogen. Soms worden zenuwblokkades, radiofrequente behandeling of andere pijnbehandelingen besproken.
• Botulinetoxine in geselecteerde gevallen: Bij sommige mensen kan botulinetoxine worden overwogen door een specialist, maar dit is geen standaard zelfbehandeling.
• Microvasculaire decompressie: Wanneer een bloedvat druk geeft op de zenuw en medicatie onvoldoende helpt, kan een neurochirurgische ingreep worden overwogen. De specialist bespreekt risico’s, kans op effect en alternatieven.
• Psychologische ondersteuning: Heftige aangezichtspijn kan veel angst, vermijding en uitputting geven. Psychologische begeleiding of pijneducatie kan helpen om met de impact om te gaan.
• Ontspanning en stressregulatie: Ademhalingsoefeningen, ontspanning, mindfulness of rustige herstelmomenten kunnen ondersteunend zijn bij stress en spanning. Bekijk eventueel ademhaling- en ontspanningsoefeningen.
• Leefstijl als ondersteuning: Voldoende slaap, gezonde voeding, veilig bewegen, herstelmomenten en goede mondzorg ondersteunen de algemene belastbaarheid. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.