Samenvatting

• Klachtenbeschrijving: Spierspanningshoofdpijn, ook wel spanningshoofdpijn of tension-type headache (TTH), is een veelvoorkomende vorm van hoofdpijn met een drukkend of bandvormig gevoel aan beide zijden van het hoofd.
• Ontstaanswijze: De klachten hangen vaak samen met stress, vermoeidheid, langdurige spierspanning, weinig herstel, langdurig schermwerk of een ongunstige houding.
• Symptomen: Typisch zijn drukkende of klemmende hoofdpijn, vaak aan beide zijden van het hoofd, zonder bonzende pijn en meestal zonder verergering bij gewone inspanning.
• Diagnose: De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het verhaal en het klachtenpatroon. Een hoofdpijndagboek kan helpen om frequentie, duur en mogelijke triggers beter in beeld te brengen.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling bestaat meestal uit uitleg, stressreductie, verbetering van slaap en belasting, tijdelijke pijnstilling zo nodig en waar passend fysio- of manuele therapie bij nek- en schoudergerelateerde klachten.

Beschrijving van de aandoening

Spierspanningshoofdpijn, ook wel spanningshoofdpijn, type tension headache (TTH), tension-type headache (TTH), tension headache of stress headache genoemd, is een veelvoorkomende vorm van primaire hoofdpijn. De pijn voelt meestal drukkend, knellend of alsof er een band of strakke helm om het hoofd zit.

De klachten zitten vaak aan beide zijden van het hoofd, bijvoorbeeld ter hoogte van het voorhoofd, de slapen, het achterhoofd of in combinatie met spanning in nek en schouders. In tegenstelling tot migraine is de pijn meestal niet bonzend en wordt deze doorgaans niet erger door gewone dagelijkse activiteiten zoals lopen of traplopen.

Spierspanningshoofdpijn kan episodisch of chronisch voorkomen. De klachten zijn vaak vervelend en vermoeiend, maar mensen kunnen hun dagelijkse bezigheden meestal nog redelijk voortzetten. Nekspanning, stress, vermoeidheid, slaaptekort, langdurig beeldschermwerk of een lage belastbaarheid van het houdingsapparaat kunnen een rol spelen bij het ontstaan of onderhouden van de klachten.

Afbeelding: visualisatie van veelvoorkomende pijnlocaties bij spierspanningshoofdpijn, zoals het voorhoofd, de slapen, het achterhoofd en de nekregio.

Episodische en chronische spierspanningshoofdpijn

• Episodische spierspanningshoofdpijn: hoofdpijn op minder dan 15 dagen per maand. Een episode kan 30 minuten tot 7 dagen duren.
• Chronische spierspanningshoofdpijn: hoofdpijn op 15 of meer dagen per maand, gedurende meer dan 3 maanden.

Bij chronische klachten is het extra belangrijk om ook te kijken naar stressbelasting, slaap, leefstijl, medicatiegebruik en mogelijke overlap met migraine of medicatie-afhankelijke hoofdpijn.

Ontstaanswijze

• Mentale stress: stress is een veelgenoemde factor bij het ontstaan of onderhouden van spanningshoofdpijn.
• Verhoogde spierspanning: vooral in nek, schouders en soms kaakspieren.
• Langdurige statische houding: bijvoorbeeld langdurig zitten, beeldschermwerk of weinig afwisseling van houding.
• Slaaptekort of slecht herstel: vermoeidheid kan de prikkelbaarheid van het systeem vergroten.
• Fysieke overbelasting: bijvoorbeeld langdurig zwaar werk of veel spanning in het houdingsapparaat.
• Kaakspanning of klemmen: dit kan bijdragen aan hoofdpijn, zeker als er ook nekspanning meespeelt.
• Medicatie-overgebruik: te vaak pijnstillers gebruiken kan hoofdpijn juist in stand houden of verergeren.

Symptomen

• Aard van de pijn: meestal dof, drukkend, klemmend of bandvormig, niet bonzend.
• Locatie: vaak aan beide zijden van het hoofd, bijvoorbeeld voorhoofd, slapen, achterhoofd of nekregio.
• Intensiteit: meestal mild tot matig.
• Geen duidelijke toename bij gewone inspanning: lopen, traplopen of lichte activiteit maken de klachten meestal niet duidelijk erger.
• Nek- en schouderspanning: komt vaak tegelijk voor.
• Licht- of geluidgevoeligheid: kan voorkomen, maar meestal minder uitgesproken dan bij migraine.
• Misselijkheid: hooguit mild; braken past meestal niet bij gewone spierspanningshoofdpijn.
• Geen aura of neurologische uitval: verschijnselen zoals flikkeringen, krachtsverlies of spraakstoornissen passen niet goed bij een gewone spanningshoofdpijn.

Diagnose

De diagnose van spierspanningshoofdpijn of tension-type headache (TTH) wordt meestal gesteld op basis van het klachtenverhaal en het typische klachtenpatroon. Daarbij wordt gekeken naar de aard van de pijn, de duur, de frequentie, de invloed van inspanning en het al dan niet aanwezig zijn van kenmerken die meer bij migraine of een andere oorzaak passen.

Een hoofdpijndagboek kan helpen om duur, frequentie, medicatiegebruik en mogelijke triggers beter in kaart te brengen.

Beeldvorming zoals een MRI of CT-scan is meestal niet nodig bij een passend verhaal zonder alarmsignalen. Bij een afwijkend beeld, nieuwe neurologische klachten of andere rode vlaggen is beoordeling door de huisarts wel belangrijk.

(Zelf)behandeling en herstel

• Medisch advies en zelfmonitoring: Raadpleeg bij aanhoudende, ernstige of progressieve hoofdpijn altijd een huisarts of hoofdpijnspecialist. Houd een hoofdpijndagboek bij om aanvallen, triggers en symptomen vast te leggen, en overweeg het gebruik van apps voor het bijhouden van hoofdpijn. Identificeer triggers om de hoofdpijn gericht aan te pakken.
• Pijnstilling: Gebruik indien nodig tijdelijk pijnstillers, maar overleg met een arts over de juiste dosering om medicatie-overgebruikershoofdpijn te voorkomen.
• Fysiotherapeutische behandeling: Overweeg een afspraak bij een fysio- of manueel therapeut voor klachten gerelateerd aan stijfheid in de nek- en borstwervelkolom, een verkeerde houding, of verhoogde spierspanning in nek en schouders. Behandelingen zoals mobilisaties, spierrekkingen, massagetechnieken of dry needling kunnen helpen. Voor het vinden van een geschikte behandelaar in jouw omgeving, raadpleeg onze BehandelaarWijzer.
  Nekstabiliteitsoefeningen: Gebruik een stabilizer, een eenvoudig apparaat dat drukveranderingen meet in een luchtdrukcel, voor oefeningen die gericht zijn op instabiliteit van de nek. Dit apparaat helpt bij het controleren van lichaamsbewegingen, vooral van de wervelkolom, en biedt directe feedback bij correct of incorrect gebruik van nekspieren. Begin met het 'oefenschema stabilizer nek' als je direct aan de slag wilt gaan. Daarnaast kan oefenen met een  VR-bril, hoewel nog experimenteel, bijdragen aan het verbeteren van actieve nekstabiliteit en is het een leuke manier om aan je nekstabiliteit te werken. Als je je training verder wilt uitbreiden, overweeg dan ons 'oefenschema beeldschermwerk' of 'trainingsprogramma op maat'.
• Optimaliseer je thuisworkout: Voor het beste resultaat tijdens je training thuis raden we de volgende oefenmaterialen aan: 
  • Weerstandsbanden
  • Halterbank
  • Halterset met gewichten
  • Oefenmat
  • Oefenbal
• Elektrostimulatietraining (EMS): Deze methode, vergelijkbaar met TENS (transcutane elektrische zenuwstimulatie), is een aanvullende behandeling voor spierspanningshoofdpijn. Het kan pijn en spanning in de nek- en schoudergebieden verminderen, terwijl het herstel bevordert door een betere doorbloeding. Raadpleeg altijd eerst een specialist voordat je EMS overweegt.
• Gezonde Leefstijl en stressmanagement: Een integrale benadering voor een gezond gewicht en levensstijl is essentieel voor algemene gezondheid en herstel. Dit omvat voldoende hydratatie en een gebalanceerd dieet om hoofdpijn te minimaliseren en uitdroging te voorkomen. Regelmatige lichte tot matige lichaamsbeweging verbetert niet alleen de algehele gezondheid, maar helpt ook stress te verminderen. Bij stressgerelateerde problemen, overweeg hulp van een psycholoog of psychosomatisch fysiotherapeut. Daarnaast kunnen ontspanningstechnieken zoals diepe ademhaling, yoga of meditatie effectief zijn in het verlagen van stressniveaus. Voor inzichten en advies over een gezonde leefstij, lees [hier] verder en ontdek onze e-learning over dit onderwerp.