Samenvatting

• Beschrijving klachten: Een cervicale arteriële dissectie is een scheur in de binnenste laag van een slagader in de nek. Dit kan optreden in de halsslagader of wervelslagader en kan leiden tot hoofdpijn, nekpijn, duizeligheid of neurologische uitval.
• Ontstaanswijze: Een dissectie kan spontaan ontstaan of na trauma, plots draaien of strekken van de nek, hoge bloeddruk, bindweefselaandoeningen, vaatwandproblemen, ontstekingen, infecties of onderliggende hart- en vaatziekten.
• Symptomen: Mogelijke signalen zijn plots hevige nekpijn of hoofdpijn, duizeligheid, dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies, scheve mond, Horner-syndroom, misselijkheid of evenwichtsproblemen.
• Diagnose: Bij verdenking is snelle medische beoordeling nodig. De diagnose wordt gesteld door een arts, meestal met beeldvorming van de bloedvaten zoals CT-angiografie, MRI/MRA of echografie/Doppler.
• (Zelf)behandeling en herstel: Zelfbehandeling is niet passend bij verdenking op een dissectie. Neem bij mogelijke signalen direct contact op met huisarts of huisartsenpost. Bel 112 bij acute uitvalsverschijnselen, verdenking op beroerte of plots ernstige klachten.

Beschrijving van de aandoening

Een cervicale arteriële dissectie is een scheur in de binnenste laag van een slagader in de nek. Hierdoor kan bloed tussen de lagen van de vaatwand komen. Dit kan de bloeddoorstroming beïnvloeden en soms leiden tot stolselvorming. Als een stolsel losraakt of de bloedtoevoer naar de hersenen vermindert, kan dit ernstige neurologische gevolgen hebben, zoals een TIA of beroerte.

Een dissectie kan optreden in de arteria carotis interna, de halsslagader, of in de arteria vertebralis, de wervelslagader. Beide bloedvaten zijn belangrijk voor de bloedtoevoer naar de hersenen. Klachten kunnen daardoor lijken op gewone nekpijn of hoofdpijn, maar ook op neurologische of vasculaire alarmsignalen.

Deze aandoening is zeldzaam, maar belangrijk om te herkennen. Vooral plotselinge, ongebruikelijke of hevige nekpijn of hoofdpijn in combinatie met duizeligheid, dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies of een scheve mond vraagt om snelle medische beoordeling.

Een cervicale arteriële dissectie is geen klacht waarbij je moet afwachten, masseren, rekken of de nek laten manipuleren. Bij verdenking moet de oorzaak medisch worden beoordeeld.

Toelichting afbeelding: De afbeelding toont de belangrijkste slagaders in hoofd en hals, waaronder de halsslagaders en wervelslagaders. Deze bloedvaten zorgen voor de bloedtoevoer naar hersenen, gezicht en andere vitale structuren.

Belangrijk: direct handelen bij alarmsignalen

Neem dezelfde dag contact op met huisarts of huisartsenpost bij plotselinge, ongebruikelijke of hevige nekpijn of hoofdpijn, zeker in combinatie met duizeligheid, dubbelzien, spraakproblemen, slikproblemen, krachtsverlies, gevoelsverlies, scheve mond, evenwichtsproblemen of duidelijke verslechtering. Bel 112 bij acute uitvalsverschijnselen of verdenking op een beroerte.

Ontstaanswijze

Een cervicale arteriële dissectie ontstaat wanneer de binnenste laag van een slagaderwand beschadigd raakt. Dit kan spontaan gebeuren, maar ook na een trauma of na een beweging waarbij de nek plots of krachtig wordt gedraaid, gestrekt of belast.

• Spontaan ontstaan: Een dissectie kan ontstaan zonder duidelijke aanleiding. Dit maakt herkenning soms lastig.
• Nek- of hoofdtrauma: Een val, auto-ongeluk, sportletsel, harde klap of ander trauma kan de vaatwand beschadigen.
• Plots draaien of strekken van de nek: Krachtige of onverwachte nekbewegingen kunnen bij sommige mensen een risicofactor zijn.
• Hoge bloeddruk: Een verhoogde bloeddruk kan extra belasting geven op de vaatwand.
• Bindweefselaandoeningen: Aandoeningen zoals het syndroom van Marfan of Ehlers-Danlos kunnen de vaatwand kwetsbaarder maken.
• Vaatwandproblemen: Aderverkalking, vaatwandontsteking of andere hart- en vaatziekten kunnen het risico beïnvloeden.
• Ontstekingsziekten: Ontstekingsprocessen of auto-immuunziekten kunnen in sommige gevallen de bloedvaten kwetsbaarder maken.
• Infecties: Sommige infecties kunnen indirect bijdragen aan vaatwandirritatie of ontsteking.
• Medicatie en stolling: Medicatie, bloedverdunners, stollingsproblemen of vaatwandgevoelige situaties moeten altijd door een arts worden beoordeeld.
• Hoog cervicale instabiliteit: Bij bepaalde vormen van hoog cervicale instabiliteit kan extra alertheid nodig zijn bij nekklachten en neurologische signalen.

Toelichting afbeelding: De afbeelding laat zien hoe een bloedstolsel kan ontstaan bij verandering of beschadiging van de vaatwand. Bij een dissectie kan stolselvorming een risico vormen voor de bloedtoevoer naar de hersenen.

Waarom snelle beoordeling belangrijk is

Bij een dissectie kan de bloedstroom in een slagader veranderen. Daardoor kan een stolsel ontstaan of kan de bloedtoevoer naar delen van de hersenen in gevaar komen. Dat maakt snelle medische beoordeling belangrijk, ook als de eerste klacht vooral nekpijn of hoofdpijn lijkt.

Symptomen

De klachten bij een cervicale arteriële dissectie kunnen verschillen per bloedvat. Soms begint het met plotselinge nekpijn of hoofdpijn. Later kunnen neurologische klachten ontstaan. Omdat de klachten kunnen overlappen met andere ernstige aandoeningen, is medische beoordeling belangrijk bij twijfel.

Klachten die kunnen passen bij halsslagaderdissectie

• Plotselinge hoofdpijn: Vaak ongewoon, hevig of anders dan bekende hoofdpijn.
• Nekpijn: Pijn aan één zijde van de nek kan voorkomen.
• Horner-syndroom: Een hangend ooglid, kleinere pupil en soms minder zweten aan één zijde van het gezicht.
• Oorsuizen: Soms ontstaat pulserend oorsuizen of tinnitus.
• Spraakproblemen: Moeite met praten of woorden vinden kan een alarmsignaal zijn.
• Scheve mond of gezichtsuitval: Dit kan passen bij neurologische uitval.
• Krachtsverlies of gevoelsverlies: Uitval in arm, been of gezicht vraagt om spoedbeoordeling.

Klachten die kunnen passen bij wervelslagaderdissectie

• Duizeligheid of draaierigheid: Zeker wanneer dit plots ontstaat of samengaat met andere neurologische klachten.
• Dubbelzien: Verandering in zien of dubbelzien is een alarmsignaal.
• Evenwichtsproblemen: Moeite met lopen, zwalken of vallen kan voorkomen.
• Slikproblemen: Problemen met slikken of verslikken vragen om medische beoordeling.
• Spraakproblemen: Onduidelijk spreken of moeite met articuleren kan voorkomen.
• Misselijkheid of braken: Vooral in combinatie met duizeligheid, nekpijn of neurologische klachten.
• Onwillekeurige oogbewegingen: Nystagmus of afwijkende oogbewegingen kunnen voorkomen.
• Flauwvallen of bijna flauwvallen: Zeker in combinatie met nekpijn of neurologische verschijnselen.

Andere mogelijke alarmsignalen

• Hevige of ongebruikelijke nekpijn na trauma.
• Hoofdpijn die plots en anders is dan normaal.
• Verwardheid, sufheid of veranderd bewustzijn.
• Kortetermijngeheugenproblemen of duidelijke verwardheid.
• Onhandigheid, coördinatieproblemen of krachtsverlies.
• Lichtgevoeligheid, pupilverandering of dubbelzien.
• Heesheid, slikproblemen of spraakproblemen.
• Gevoelsverandering rond mond, gezicht, arm of been.

Bel 112 bij acute uitval

Bel 112 bij plotselinge scheve mond, verwarde spraak, krachtsverlies, gevoelsverlies, dubbelzien, ernstige duizeligheid met uitval, acute evenwichtsproblemen of een plots zeer ernstige hoofdpijn. Dit kan passen bij een beroerte of andere spoedsituatie.

Diagnose

Bij verdenking op een cervicale arteriële dissectie is snelle medische beoordeling nodig. De diagnose wordt niet gesteld met zelftests of door stevig lichamelijk onderzoek van de nek, maar door een arts op basis van klachten, neurologisch onderzoek en beeldvorming van de bloedvaten.

De arts beoordeelt onder andere het ontstaan van de klachten, eventuele trauma’s, neurologische symptomen, bloeddruk, risicofactoren en tekenen die kunnen passen bij een beroerte of verminderde bloedtoevoer naar de hersenen.

Aanvullende beeldvorming kan bestaan uit CT-angiografie, MRI/MRA, echografie of Doppleronderzoek. Hiermee kan worden gekeken naar de bloedvaten in hoofd en hals, de bloeddoorstroming, eventuele vaatwandafwijkingen en mogelijke complicaties.

Bij een duidelijke verdenking op arteriële dissectie zijn provocerende nekbewegingen, nekmanipulatie, stevige massage of testen waarbij de nek ver wordt gedraaid of gestrekt niet passend. Eerst moet ernstige vasculaire of neurologische problematiek medisch worden uitgesloten.

Bij verdenking op CAD is afwachten niet verstandig. Ook wanneer de klachten deels lijken op nekpijn, hoofdpijn of duizeligheid, is medische beoordeling belangrijk wanneer de klachten plots, hevig, ongebruikelijk of neurologisch zijn.

(Zelf)behandeling en herstel

Bij verdenking op een cervicale arteriële dissectie is zelfbehandeling niet passend. De eerste stap is medische beoordeling. De behandeling hangt af van de locatie van de dissectie, ernst van de klachten, aanwezigheid van neurologische uitval, stolselvorming, bloeddoorstroming en algemene gezondheid.

• Neem direct contact op bij passende klachten: Bij plotselinge nekpijn of hoofdpijn met neurologische klachten is dezelfde dag medische beoordeling nodig.
• Bel 112 bij acute uitvalsverschijnselen: Denk aan scheve mond, verwarde spraak, krachtsverlies, gevoelsverlies, dubbelzien, ernstige duizeligheid met uitval of verdenking op een beroerte.
• Geen nekmanipulatie of geforceerde mobilisatie: Bij verdenking op een dissectie hoort geen manipulatie, stevige massage, tractie of geforceerde nekbeweging plaats te vinden.
• Medicamenteuze behandeling: Bij een bevestigde dissectie kan een arts medicatie inzetten om stolselvorming en complicaties te beperken, bijvoorbeeld bloedplaatjesremmers of antistolling. Dit wordt altijd individueel bepaald.
• Specialistische controle: Controle door neuroloog, vaatspecialist of andere specialist kan nodig zijn om herstel, bloeddoorstroming en risico’s te volgen.
• Ingreep in geselecteerde gevallen: Soms is een stent, vaatbehandeling of andere ingreep nodig, bijvoorbeeld bij ernstige vernauwing, aanhoudende problemen met bloeddoorstroming of complicaties. Dit geldt niet automatisch voor iedere dissectie.
• Rustige opbouw na medische vrijgave: Activiteit, sport en nekbelasting worden pas opgebouwd wanneer de arts aangeeft wat veilig is.
• Fysiotherapie pas na uitsluiting of medische vrijgave: Fysiotherapie kan pas passend zijn wanneer ernstige vasculaire of neurologische oorzaken zijn uitgesloten of wanneer een arts aangeeft dat begeleiding veilig is. Vind eventueel een passende fysiotherapeut via de BehandelaarWijzer.
• Stoppen met roken: Stoppen met roken is belangrijk voor de algemene vaatgezondheid. Bespreek ondersteuning met huisarts of praktijkondersteuner.
• Bloeddruk en risicofactoren: Houd bloeddruk, cholesterol, diabetes, roken, gewicht en beweging in overleg met de huisarts goed onder controle.
• Leefstijl als ondersteuning: Gezonde voeding, voldoende slaap en veilig bewegen kunnen de algemene vaatgezondheid ondersteunen. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.