Samenvatting

• Beschrijving klachten: MTP-I-artrose is slijtage van het grote teengewricht. Dit gewricht wordt belangrijk gebruikt bij het afwikkelen van de voet. Klachten bestaan vaak uit pijn, stijfheid en moeite met afzetten tijdens lopen.
• Ontstaanswijze: De klachten kunnen ontstaan door leeftijd, erfelijke aanleg, eerdere teenblessures, langdurige belasting, afwijkende voetstand, hallux valgus, reumatoïde artritis of jicht.
• Symptomen: Veelvoorkomende klachten zijn pijn rond de basis van de grote teen, stijfheid, zwelling, minder buiging omhoog, moeite met afwikkelen, aangepast looppatroon en soms een knobbel bovenop het gewricht.
• Diagnose: De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het klachtenbeeld, lichamelijk onderzoek en beoordeling van de beweeglijkheid. Een röntgenfoto kan helpen om de mate van artrose of botvorming te beoordelen.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling richt zich op pijnvermindering, betere afwikkeling, passend schoeisel, zool- of schoenadvies, oefentherapie en belasting doseren. Bij ernstige klachten kan specialistische beoordeling nodig zijn.

Beschrijving klachten

Artrose van het metatarsofalangeaal I-gewricht, afgekort MTP-I-gewricht, betekent dat het grote teengewricht verandert. Dit gewricht verbindt het eerste middenvoetsbeentje met de grote teen en speelt een belangrijke rol bij het afwikkelen van de voet tijdens lopen, traplopen, hardlopen en afzetten.

Bij MTP-I-artrose kan het kraakbeen dunner en minder glad worden. Ook kunnen botreacties of botuitsteeksels ontstaan rondom het gewricht. Daardoor wordt de grote teen vaak stijver en pijnlijker, vooral wanneer de teen omhoog moet buigen tijdens het afwikkelen. Wanneer de grote teen duidelijk stijf wordt, wordt dit ook wel hallux rigidus genoemd.

De klachten kunnen langzaam ontstaan en wisselen per periode. Sommige mensen ervaren vooral startstijfheid en pijn bij het eerste lopen. Anderen merken vooral klachten bij langer wandelen, sporten, hurken, traplopen of schoenen die druk geven op de bovenzijde van het grote teengewricht.

Ontstaanswijze

MTP-I-artrose ontstaat meestal geleidelijk. Door veranderingen in kraakbeen, bot, gewrichtskapsel en belasting kan het grote teengewricht stijver en gevoeliger worden. Omdat de grote teen belangrijk is voor de afwikkeling, kunnen kleine veranderingen in dit gewricht al veel invloed hebben op lopen en staan.

• Leeftijd: De kans op artrose neemt toe met de leeftijd, maar klachten kunnen ook eerder ontstaan na letsel of langdurige overbelasting.
• Eerdere blessures: Een kneuzing, verstuiking, breuk of herhaalde overbelasting van de grote teen kan de kans op artrose vergroten.
• Afwijkende voetstand of afwikkeling: Een veranderde voetstand, hallux valgus of stijve voorvoet kan de belasting op het grote teengewricht verhogen.
• Hallux valgus: Bij een scheefstand van de grote teen kan de belasting in het MTP-I-gewricht veranderen. Lees meer over hallux valgus.
• Jicht of ontstekingsreuma: Aandoeningen zoals jicht of reumatoïde artritis kunnen gewrichten aantasten en klachten rond de grote teen versterken.
• Langdurige belasting: Veel lopen, springen, traplopen, knielen, sporten of schoenen met weinig ruimte of weinig ondersteuning kunnen klachten onderhouden.
• Erfelijke aanleg: Sommige mensen zijn gevoeliger voor het ontwikkelen van artrose of standsveranderingen in de voet.

Symptomen

De klachten bij MTP-I-artrose zitten meestal rond de basis van de grote teen. De mate van pijn verschilt per persoon en komt niet altijd precies overeen met de ernst op een röntgenfoto. Vooral pijn bij afwikkelen, stijfheid en beperkingen in lopen bepalen hoeveel hinder iemand ervaart.

• Pijn bij de grote teen: Vaak voelbaar aan de bovenkant, binnenzijde of rondom de basis van de grote teen.
• Pijn bij afwikkelen: De klachten nemen vaak toe bij lopen, traplopen, hardlopen, hurken of afzetten op de voorvoet.
• Stijfheid: De grote teen buigt minder goed omhoog, waardoor de voet minder soepel afwikkelt.
• Startpijn: De eerste stappen na rust kunnen pijnlijk of stijf aanvoelen.
• Zwelling of verdikking: Het gewricht kan dikker worden, vooral na belasting of door botvorming rond het gewricht.
• Drukpijn door schoenen: Schoenen kunnen drukken op de bovenzijde of zijkant van het grote teengewricht.
• Krakend of schurend gevoel: Soms voelt of hoort iemand een krakend of schurend gevoel tijdens bewegen.
• Aangepast looppatroon: Door pijn bij afwikkelen ga je soms meer via de buitenzijde van de voet lopen. Dit kan voet, enkel, knie, heup of rug extra belasten.
• Minder kracht bij afzetten: Op de tenen staan, sprinten, springen of stevig doorwandelen kan lastiger worden.

Diagnose

De diagnose MTP-I-artrose wordt meestal gesteld op basis van het klachtenbeeld en lichamelijk onderzoek. Er wordt gekeken naar de pijnlocatie, beweeglijkheid van de grote teen, drukpijn, zwelling, stand van de teen, afwikkeling van de voet en de invloed op lopen, sporten en dagelijkse activiteiten.

Een röntgenfoto kan helpen om de mate van artrose, botuitsteeksels, gewrichtsspleetversmalling of standsverandering te beoordelen. Een MRI is meestal niet nodig, maar kan soms worden gebruikt bij twijfel over andere oorzaken, zoals kraakbeenletsel, ontsteking of peesklachten.

Neem contact op met de huisarts bij plots hevige pijn, duidelijke roodheid en warmte, koorts, een ziek gevoel, snel toenemende zwelling, een wondje bij het gewricht, niet kunnen steunen na trauma, gevoelsverlies of twijfel over de oorzaak. Klachten door jicht of een gewrichtsontsteking kunnen soms lijken op artrose, maar vragen een andere beoordeling.

(Zelf)behandeling en herstel

MTP-I-artrose gaat meestal niet volledig over, maar klachten kunnen vaak wel verminderen door de belasting beter te verdelen, de afwikkeling te verbeteren en de grote teen niet steeds maximaal te forceren. Het doel is dat lopen, staan en dagelijkse activiteiten beter haalbaar blijven.

• Doseer belasting: Verminder tijdelijk activiteiten die veel pijn geven, zoals lang wandelen, hardlopen, springen, hurken of veel traplopen. Bouw daarna rustig weer op.
• Blijf bewegen binnen de pijngrens: Rustig bewegen helpt om het gewricht en de spieren actief te houden. Forceer de grote teen niet hard door pijn of blokkade heen.
• Schoenadvies: Kies schoenen met voldoende ruimte bij de tenen, een stevige zool en goede afwikkeling. Een stijvere zool of afwikkelzool kan de grote teen ontlasten tijdens lopen.
• Zolen of schoenaanpassing: Bij aanhoudende klachten kan een podotherapeut of orthopedisch schoenmaker beoordelen of een zool, afwikkelbalk, stijve zool of aangepaste schoen zinvol is.
• Oefentherapie en fysiotherapie: Een fysiotherapeut kan helpen met oefeningen voor voet- en kuitkracht, balans, looptechniek, belastingopbouw en compensatieklachten in voet, enkel, knie of heup. Vind een passende praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Zelfstandig trainen: Wil je gericht werken aan kracht, conditie of belastbaarheid? Dan kan een trainingsschema op maat helpen om veilig en haalbaar op te bouwen.
• Pijnstilling of ontstekingsremming: Overleg bij aanhoudende pijn met huisarts of apotheker welke pijnstilling veilig is. Dit is extra belangrijk bij maagklachten, nierproblemen, hart- en vaatziekten, bloedverdunners of meerdere medicijnen.
• Operatieve behandeling: Bij ernstige pijn, forse stijfheid en blijvende beperkingen kan verwijzing naar een orthopedisch specialist nodig zijn. Afhankelijk van de situatie kan een operatie bestaan uit het schoonmaken van het gewricht, corrigeren van botuitsteeksels of het vastzetten van het gewricht.