Samenvatting

• Beschrijving klachten: Enkelartrose is slijtage van het enkelgewricht, waarbij kraakbeen, bot en gewrichtsfunctie veranderen. Dit kan leiden tot pijn, stijfheid, zwelling, minder beweeglijkheid en moeite met belasten.
• Ontstaanswijze: Enkelartrose ontstaat vaak na eerder enkelletsel, zoals een breuk of ernstige verzwikking. Ook leeftijd, langdurige belasting, standsafwijkingen, overgewicht, ontstekingsreuma en erfelijke aanleg kunnen meespelen.
• Symptomen: Klachten bestaan vaak uit pijn rond de enkel, startstijfheid, zwelling na belasting, bewegingsbeperking, krachtsverlies, kraken of schuren en een aangepast looppatroon.
• Diagnose: De diagnose wordt gesteld op basis van het verhaal, lichamelijk onderzoek en de mate van beperking. Beeldvorming, zoals een röntgenfoto, kan helpen om de ernst of stand van het gewricht te beoordelen.
• (Zelf)behandeling en herstel: Behandeling richt zich op pijnvermindering, behoud van beweeglijkheid, spierkracht, belasting opbouwen, schoen- of zooladvies en leefstijl. Bij ernstige klachten kan een specialistische beoordeling nodig zijn.

Beschrijving klachten

Artrose van het enkelgewricht betekent dat het gewricht verandert. Het kraakbeen kan dunner en minder glad worden, het bot onder het kraakbeen kan reageren en het gewricht kan stijver of gevoeliger worden. Daardoor kan de enkel minder soepel bewegen en sneller pijnlijk worden bij belasting.

Enkelartrose komt minder vaak voor dan artrose van knie of heup, maar kan wel veel invloed hebben op lopen, traplopen, sporten, werk en dagelijkse activiteiten. De klachten zijn vaak wisselend: periodes met meer pijn en stijfheid kunnen worden afgewisseld met periodes waarin het beter gaat.

De pijn zit meestal in of rondom het enkelgewricht. Sommige mensen merken vooral startpijn na rust, anderen krijgen juist meer klachten na langer lopen, staan of oneffen terrein. Door pijn en stijfheid kan het looppatroon veranderen, waardoor ook voet, knie, heup of rug extra belast kunnen worden.

Ontstaanswijze

Enkelartrose ontstaat meestal geleidelijk. Bij de enkel speelt eerder letsel vaak een grotere rol dan bij artrose van heup of knie. Een doorgemaakte enkelbreuk, ernstige verzwikking, bandletsel of kraakbeenbeschadiging kan de belasting in het gewricht veranderen, waardoor op termijn artrose kan ontstaan.

• Eerder enkelletsel: Een enkelbreuk, forse verzwikking, bandletsel of kraakbeenletsel kan de kans op enkelartrose vergroten.
• Stand of stabiliteit van de enkel: Een afwijkende stand, instabiliteit of veranderd looppatroon kan zorgen voor ongelijkmatige belasting van het gewricht.
• Leeftijd: De kans op artrose neemt toe met de leeftijd, al kan enkelartrose ook op jongere leeftijd ontstaan na trauma.
• Ontstekingsreuma: Aandoeningen zoals reumatoïde artritis kunnen het enkelgewricht aantasten en de kans op artrose vergroten.
• Overgewicht: Extra lichaamsgewicht verhoogt de belasting op voet en enkel en kan klachten versterken.
• Beroepsmatige of sportieve belasting: Langdurig staan, lopen, zwaar tillen, veel traplopen of herhaalde draaibewegingen kunnen klachten onderhouden.
• Erfelijke aanleg: Sommige mensen zijn gevoeliger voor het ontwikkelen van gewrichtsslijtage.

Symptomen

De klachten bij enkelartrose kunnen langzaam toenemen en verschillen per persoon. De ernst op een röntgenfoto komt niet altijd één-op-één overeen met hoeveel pijn iemand ervaart. Vooral de combinatie van pijn, stijfheid, belastbaarheid en functie bepaalt hoeveel hinder artrose geeft.

• Pijn rond de enkel: Vaak voelbaar diep in het gewricht of aan de voor-, binnen- of buitenzijde van de enkel.
• Startstijfheid: De enkel voelt stijf na rust, bijvoorbeeld bij opstaan of na lang zitten. Dit trekt vaak langzaam bij na bewegen.
• Pijn bij belasting: Lopen, traplopen, hurken, sporten, lang staan of lopen op oneffen ondergrond kan klachten uitlokken.
• Zwelling na activiteit: De enkel kan dikker worden na belasting of aan het einde van de dag.
• Bewegingsbeperking: Buigen, strekken of afwikkelen van de voet kan minder soepel gaan.
• Krakend of schurend gevoel: Soms is er crepitatie, een krakend of schurend gevoel bij bewegen.
• Krachtsverlies of onzekerheid: Afzetten, op de tenen staan, balans houden of langer wandelen kan lastiger worden.
• Aangepast looppatroon: Door pijn of stijfheid kun je anders gaan lopen, waardoor ook knie, heup of rug gevoeliger kunnen worden.
• Wisselend beloop: De ene periode kan duidelijk meer klachten geven dan de andere, afhankelijk van belasting, herstel, schoenen, ondergrond en algemene fitheid.

Diagnose

De diagnose enkelartrose wordt meestal gesteld op basis van het verhaal, lichamelijk onderzoek en de beperkingen die iemand ervaart. Er wordt gekeken naar pijnlocatie, zwelling, beweeglijkheid, kracht, stabiliteit, looppatroon, eerdere blessures en de invloed op dagelijkse activiteiten.

Een röntgenfoto kan helpen om veranderingen in het gewricht zichtbaar te maken, zoals versmalling van de gewrichtsspleet, botreacties of standsveranderingen. Een MRI is niet standaard nodig, maar kan soms worden gebruikt bij twijfel, kraakbeenletsel, peesklachten of wanneer andere oorzaken moeten worden uitgesloten.

Beeldvorming is vooral zinvol wanneer klachten ernstig zijn, niet passen bij het normale beloop, na trauma zijn ontstaan, duidelijk toenemen of wanneer een operatie of specialistische behandeling wordt overwogen.

Neem contact op met de huisarts bij plots hevige pijn, duidelijke roodheid en warmte, koorts, onverklaarde zwelling, een afwijkende stand, niet kunnen steunen na een trauma, gevoelsverlies, wondjes of snel toenemende klachten.

(Zelf)behandeling en herstel

Enkelartrose gaat meestal niet volledig over, maar klachten kunnen vaak wel duidelijk verminderen door de belasting beter te doseren, beweeglijkheid te onderhouden, spieren sterker te maken en het looppatroon of schoeisel te verbeteren. Het doel is niet alleen pijnvermindering, maar vooral beter blijven functioneren.

• Blijf bewegen binnen je mogelijkheden: Bewegen helpt om het gewricht soepel te houden en de spieren rondom enkel, voet en onderbeen actief te houden. Kies activiteiten die haalbaar zijn, zoals wandelen, fietsen, zwemmen of rustige krachttraining.
• Doseer belasting: Wissel belasting en herstel af. Verdeel langere activiteiten over de dag en bouw wandelen, traplopen of sport stap voor stap op.
• Oefentherapie en fysiotherapie: Een fysiotherapeut kan helpen met oefeningen voor beweeglijkheid, kracht, balans, looppatroon en belastingopbouw. Bij stijfheid kan mobiliserende behandeling soms tijdelijk ondersteunend zijn. Vind een passende praktijk via de BehandelaarWijzer.
• Zelfstandig trainen: Wil je gericht werken aan kracht, conditie of belastbaarheid? Dan kan een trainingsschema op maat helpen om veilig en haalbaar op te bouwen.
• Schoenen, zolen of brace: Stevig schoeisel, aangepaste zolen of een enkelbrace kunnen soms helpen om de enkel beter te ondersteunen en belasting te verdelen. Laat dit bij aanhoudende klachten beoordelen door een fysiotherapeut, podotherapeut of orthopedisch schoenmaker.
• Pijnstilling of ontstekingsremming: Overleg bij aanhoudende pijn met de huisarts of apotheker welke pijnstilling veilig is. Dit is vooral belangrijk bij maagklachten, nierproblemen, hart- en vaatziekten, bloedverdunners of meerdere medicijnen.
• Leefstijl en gewicht: Een gezond gewicht, voldoende beweging, goede slaap en algemene fitheid kunnen helpen om de belasting op de enkel beter te verdragen. Bekijk ook onze informatie over leefstijl of de e-learning Een gezonde leefstijl in 5 stappen.
• Specialistische behandeling: Bij ernstige of aanhoudende klachten kan verwijzing naar een specialist nodig zijn. Mogelijkheden verschillen per situatie en kunnen variëren van injectie of schoentechnische oplossing tot een operatie, zoals het vastzetten of vervangen van het gewricht.